DERGI

Influencer: Yeni Bir Sözcüğün Altındaki Eski Bir Meslek

Onlara influencer diyoruz ve bu sözcük çoğu zaman kaşların çatılmasına yol açıyor. Oysa tavsiyede bulunmak, yeni şeyler tanıtmak, insanlarda istek uyandırmak: insanlık bunu hep yaptı. İşte influencer’ların nereden geldiği, bize ne kattıkları, onlar hakkında bilmemiz gerekenler ve bu sözcüğün kötü şöhretinden daha fazlasını hak etmesinin nedeni.

Influencer nedir?

Influencer, kendi yönettiği bir mecrada (video kanalı, fotoğraf hesabı, canlı yayın, blog) düzenli olarak içerik yayımlayan ve zevklerini, alışverişlerini ya da fikirlerini yönlendirebilecek kadar sadık bir kitleye ulaşan kişidir. Bir ünlüyle arasındaki fark tek cümlede özetlenebilir: Ünlü, bir film, gol ya da şarkı gibi başka bir şeyle tanınır; influencer ise yayımladığı içeriklerle tanınır. Bu iki kategori sık sık kesişir; Terondo’nun Influencer’lar sayfası da bunun kanıtı: Orada futbolcular ve şarkıcıların yanı sıra, kameraları olmasa var olmayacak aşçılar ve bilgiyi anlaşılır kılan içerik üreticileri de bulunuyor.

İnternetten çok önce

1765’te İngiltere Kraliçesi Charlotte, çömlekçi Josiah Wedgwood’dan bir çay takımı sipariş eder. Wedgwood bunu hemen bir satış argümanına dönüştürür: Seramikleri “Queen’s Ware”, yani kraliçenin sofra takımı adını alır ve sosyetenin tamamı aynısından ister. Bir yüzyıl sonra oyuncu Lillie Langtry, Pears sabununa yüzünü verir; ücret karşılığında bir ürünü tanıtan ilk ünlülerden biridir. 1929’da New York’ta reklamcı Edward Bernays, ellerinde sigarayla yürüyen genç kadınları “özgürlük meşaleleri” diye yeniden adlandırır: Tütün değil, bir imaj satar.

Araştırmacılar bu mekanizmaya bir ad verdi. Sosyolog Paul Lazarsfeld, 1940 ABD başkanlık seçimleri sırasında seçmenlerin kararlarını radyolarını dinlerken değil, görüşlerine saygı duydukları birkaç yakınının sözlerini dinlerken verdiğini gözlemledi: “fikir önderleri”. Mesaj iki aşamada yayılır: mecradan bu aracılara, sonra aracılardan çevrelerine. 1950’lerdeki Tupperware toplantıları da aynı şeyi gösteriyor: İnsanlar bir afişten çok bir komşudan alışveriş yapmaya yatkındır. Etki, mikrofonla güçlendirilmiş kulaktan kulağa iletişimdir.

İnternetin değiştirdikleri

Mikrofon, işte, el değiştirdi. 2000’lerin ortalarında moda ve yemek blogları, herkesin bir yayıncıya ihtiyaç duymadan içerik yayımlamasını sağladı. YouTube 2005’te, Instagram 2010’da, Twitch 2011’de doğdu; TikTok ise 2018’den itibaren tüm dünyada öne çıktı. Böylece üç şey değişti: Herkes kendi mecrasına dönüşebildi, kitlelerin büyüklüğü tam sayıyla ölçülebilir oldu ve markalar, bir gazete ya da televizyon kanalından geçmeden doğrudan konuşan kişiye ödeme yapabildi. Lazarsfeld’in fikir önderinin birkaç düzine yakını vardı; Terondo’da yer alan influencer’ların bazılarınınsa yüz milyonlarca takipçisi bulunuyor. Ajansları, sözleşmeleri ve fuarlarıyla bu artık bir mesleğe dönüştü.

Aşırılıklar, açıkça

Bu mesleğin karanlık yanları da var. Önce gizli reklam: İçten görünmesine rağmen ücret karşılığı yapılan ve bu durumun söylenmediği bir tavsiye. Ardından tehlikeli tanıtımlar: Servet vaat eden yatırım fırsatları, bahisler, estetik enjeksiyonlar, fiyatı üç katına çıkarılarak satılan ve bazen hiç teslim edilmeyen ürünler. Fransa’da bu dolandırıcılıkları tanımlamak için 2022’de “influvoleurs” sözcüğü ortaya çıktı. Sahte takipçi satın alma, imkânsız bedenler yaratan rötuşlu görseller, sürekli içerik yayımlama baskısı, düzeltmesinden daha hızlı yayılan yanlış bilgi ve bazen mahremiyetlerini hiçe sayarak çocuklarını her gün filme alan ebeveynler de bu tablonun parçaları.

Sonunda yasalar da bu alana yetişti. Fransa, platformlarda çocukların görüntülerinin ticari amaçla kullanılmasını 2020’den beri düzenliyor. 9 Haziran 2023 tarihli yasası ise “reklam” ya da “ticari iş birliği” ibarelerinin açıkça gösterilmesini, rötuşlu görsellerin belirtilmesini zorunlu kılıyor ve estetik cerrahi tanıtımı gibi bazı reklamları yasaklıyor. İsviçre’de İsviçre Adalet Komisyonu da aynı ilkeyi hatırlatıyor: Ücretli bir iletişim, ücretli olduğu anlaşılacak şekilde sunulmalıdır. Nerede olursanız olun, iyi bir alışkanlık: Bir paylaşım sizi hemen bir şey satın almaya yönelttiğinde, bunun parasını kimin ödediğini sorun.

Yine de yararlılar

Influencer’ları yalnızca aşırılıklarına indirgemek, basını en kötü manşetlerine göre yargılamak kadar haksız olur. Bilgiyi anlaşılır kılan içerik üreticileri, derste sıkılan milyonlarca öğrenciye bilimi sevdirdi. Aşçılar, daha önce fırınını hiç yakmamış kişilere yemek yapmayı erişilebilir kıldı. Sporcular insanlara kanepeden kalkma isteği veriyor; gezginler belki de hiç ziyaret edemeyeceğimiz ülkelere pencereler açıyor; tutkulu kişilerse televizyonun görmezden geldiği konuları yaşatıyor: örgü, satranç, mekanik ve az konuşulan bir dil.

Ve harekete geçtiklerinde etkileri gerçekten görülüyor: Fransa’da yardım amaçlı yayın maratonu Z Event, 2021’de ve 2022’de bir hafta sonunda on milyon avrodan fazla bağış topladı.

Birçok kişi için bu influencer’lar, eskiden mahalle kitapçısının ya da en sevilen radyo sunucusunun yerini aldı: Tanıdıkça tavsiyelerine güvendiğimiz biri oldular.

Bu sözcüğü kullanmaya devam etmeli miyiz?

Evet, yeter ki anlamını geri kazandıralım. “Influencer” sözcüğünün kötü bir şöhreti var, çünkü yalnızca reklamla özdeşleştiriliyor. Oysa en iyileri sadece insanları bir şey istemeye yöneltmiyor: Önce deneyip sonra tavsiye eden test uzmanları, konularına herkesten iyi hâkim olan bilginler ve başkalarının kendi yerlerine anlatamayacağı deneyimleri paylaşan aracılar. Bu işin bir yönünü başka sözcükler de anlatıyor: video içerik üreticisi, bilgiyi anlaşılır kılan kişi, keşif rehberi. “Influencer” sözcüğünü kullanmaya devam ediyoruz, çünkü herkesin kullandığı sözcük bu ve onu hakkıyla taşıyanlar bunu hak ediyor.

Onları nerede bulabilirsiniz?

terondo.com/decouvrir/influenceurs sayfasında, dünyanın en çok takip edilen 965 influencer’ı 15 kategori altında bir araya geliyor; her birinin kendi kanallarına bağlantılar bulunuyor. Her gün öne çıkarılan bir influencer; her pazartesi keşfedilecek bir kategori. Eksik bir influencer tanıyorsanız, özellikle de yakınınızdaysa, önerin: Sayfa yeni isimlerle zenginleşsin diye var.

Terondo yayın ekibi

Görsel künyeleri: 1. Pears' Soap, Public domain, Wikimedia Commons ; 2. State Library and Archives of Florida, Public domain, Wikimedia Commons ; 3. Gage Skidmore from Peoria, AZ, United States of America, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons ; 4. Antoine Lamielle, CC BY 4.0, Wikimedia Commons ; 5. Mickaël Schauli, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.

← Dergi