MAGAZYN

Omega Speedmaster: zegarek, który chodził po Księżycu

Zaprojektowano go z myślą o torach wyścigowych, nie o kosmosie. A jednak NASA właśnie jego wybrała — po zamrożeniu, podgrzaniu, wstrząsaniu i zgniataniu — by towarzyszył każdemu astronaucie. Oto historia jedynego zegarka dopuszczonego do chodzenia po Księżycu.

W 1957 roku Omega wprowadziła w Biel chronograf zaprojektowany z myślą o kierowcach wyścigowych: czarna tarcza, wskazówki czytelne na pierwszy rzut oka oraz skala tachymetryczna — pierwsza taka — wygrawerowana na lunecie zamiast nadrukowanej na tarczy. Nikt w Omedze nie wyobrażał sobie wtedy, że ten zegarek torowy znajdzie się kiedyś 384 000 kilometrów od pierwszego zakrętu.

Siedem lat później, w 1964 roku, anonimowy nabywca zamówił chronografy kilku marek w sklepie jubilerskim w Houston. Tym nabywcą była NASA. Agencja przygotowywała program Gemini i chciała wyposażyć załogi w zegarek zdolny przetrwać w kosmosie. Kandydaci przeszli serię prób, która przeszła do historii: 48 godzin w temperaturze 71 °C, następnie ekspozycję na −18 °C, próżnię, wilgotność 93%, wstrząsy o sile 40 g, wibracje i atmosferę czystego tlenu. Ostatecznie tylko jeden zegarek nadal działał w granicach tolerancji: Speedmaster. 1 marca 1965 roku NASA uznała go za „zakwalifikowany do wszystkich załogowych lotów kosmicznych”. Żaden inny chronograf naręczny nigdy nie uzyskał takiej kwalifikacji na tych samych warunkach.

Trzy miesiące później, 3 czerwca 1965 roku, Edward White otworzył właz Gemini IV i stał się pierwszym Amerykaninem unoszącym się w próżni kosmicznej. Na lewym rękawie skafandra, na jego zewnętrznej stronie, miał Speedmastera — widocznego na oficjalnych zdjęciach z misji. Zegarek wyścigowy stał się zegarkiem astronauty.

21 lipca 1969 roku Buzz Aldrin schodził po drabince modułu księżycowego ze swoim Speedmasterem na nadgarstku. Neil Armstrong zostawił swój na pokładzie: chronometr modułu Eagle przestał działać, a Speedmaster Armstronga go zastąpił. To więc zegarek Aldrina jako pierwszy stanął na Księżycu — i od tego dnia Speedmaster nosi oficjalny przydomek „Moonwatch”.

Największą sławę przyniosło mu jednak nie zwycięstwo, lecz akcja ratunkowa. W kwietniu 1970 roku eksplozja zbiornika tlenu zmieniła Apollo 13 w kosmiczną szalupę ratunkową. Aby wrócić, załoga musiała skorygować trajektorię, uruchamiając silnik dokładnie na 14 sekund — bez komputera pokładowego, wyłączonego w celu oszczędzania energii. Jack Swigert zmierzył czas manewru swoim Speedmasterem. Po czternastu sekundach trajektoria była prawidłowa. NASA przyznała Omedze „Silver Snoopy Award” — wyróżnienie zarezerwowane dla tych, którzy przyczynili się do bezpieczeństwa załogi.

Ponad pół wieku później Speedmaster Professional wciąż jest w katalogu — i nadal jest certyfikowany do lotów kosmicznych. Jego mechanizm nakręca się ręcznie, tak jak w 1969 roku: w kosmosie nie ufa się bateriom. Być może na tym polega prawdziwy luksus zegarmistrzostwa: nie na złocie ani komplikacjach, lecz na arkuszu testów z 1965 roku, którego nikt inny nigdy nie zdołał zaliczyć.

← Magazyn