TẠP CHÍ

Webcam đầu tiên trên thế giới theo dõi một máy pha cà phê

Trước khi hàng triệu người xem trực tiếp một bãi biển ở Waikiki hay một quảng trường ở Praha, chiếc máy quay đầu tiên trên thế giới được kết nối mạng hướng vào một vật ít kỳ thú hơn hẳn: một máy pha cà phê ở cuối hành lang tại Cambridge. Câu chuyện ngắn về sự ra đời tình cờ của phát trực tiếp toàn cầu — bắt nguồn, như thường thấy, từ một chút lười biếng hết sức bình thường.

Đầu những năm 1990, phòng thí nghiệm máy tính của Đại học Cambridge đặt trong một tòa nhà cũ với những cầu thang khó nhọc. Trong một căn phòng tên là Trojan Room có chiếc máy pha cà phê duy nhất của khoa. Vấn đề vừa phổ biến vừa nhỏ nhặt: leo hai tầng lầu đầy hy vọng để rồi thấy bình rót đã cạn — hoặc tệ hơn, vừa đến sau khi cốc cuối cùng được rót. Với những nhà nghiên cứu sống nhờ cà phê, đó là một bi kịch nhỏ lặp lại mười lần mỗi ngày.

Năm 1991, hai người trong số họ, Quentin Stafford-Fraser và Paul Jardetzky, nảy ra một ý tưởng đơn giản đến bất ngờ. Họ chĩa máy quay vào máy pha cà phê, nối nó với mạng nội bộ của phòng thí nghiệm và viết một phần mềm nhỏ hiển thị ở góc màn hình hình ảnh xám có kích thước một trăm hai mươi tám pixel mỗi chiều, được làm mới vài lần mỗi phút. Chương trình mang tên XCoffee. Từ đó, trước khi đứng dậy, mọi người có thể liếc qua để kiểm tra xem còn cà phê hay không — thậm chí nhìn mực cà phê để đoán liệu có nên chờ mẻ tiếp theo.

Trong hai năm, màn kịch nhỏ thường nhật này chỉ là chuyện nội bộ. Rồi năm 1993, Web xuất hiện cùng những trình duyệt đồ họa đầu tiên. Hai nhà nghiên cứu khác, Daniel Gordon và Martyn Johnson, nghĩ ra cách nối chiếc máy pha cà phê nổi tiếng vào mạng lưới hoàn toàn mới ấy. Chỉ sau một đêm, bất kỳ ai ở bất kỳ nơi nào trên hành tinh cũng có thể mở một trang và xem trực tiếp một chiếc máy pha cà phê kiểu Anh chẳng làm gì đặc biệt. Họ vừa phát minh ra webcam mà không hề hay biết.

Thành công vừa phi lý vừa trọn vẹn. Trong một thế giới mà hình ảnh trực tuyến vẫn còn hiếm và tải chậm, hàng nghìn người dùng Internet đã quen với việc ghé mắt xem chiếc máy pha cà phê nổi tiếng này. Một số người tò mò còn đến tận Cambridge để nhìn «hàng thật». Máy pha cà phê của Trojan Room trở thành một huyền thoại nhỏ của mạng lưới mới hình thành — với nhiều người, đó là bằng chứng rằng có thể kết nối bất kỳ hai điểm nào trên địa cầu để chia sẻ một hình ảnh sống động, dù hình ảnh ấy tầm thường đến đâu.

Người ta có thể chế giễu chuyện này, và nhiều người đã làm vậy: bao nhiêu sáng kiến chỉ để trông chừng cà phê âm ấm. Nhưng lời chê ấy bỏ qua điều thực sự diễn ra. Điều các nhà nghiên cứu vô tình khám phá ra là phát trực tiếp không cần phải ngoạn mục mới cuốn hút. Nhìn một địa điểm có thật tiếp tục tồn tại trong khi ta đang ở nơi khác — biết rằng đúng khoảnh khắc ấy, cách xa hàng nghìn cây số, có điều gì đó thực sự đang diễn ra, dù chỉ là một giọt nước rơi — chạm đến điều gì đó rất cổ xưa trong chúng ta. Ở đây, chính sự bình thường là thông điệp.

Câu chuyện có một kết thúc, và đó là một kết thúc dịu dàng. Ngày 22 tháng 8 năm 2001, phòng thí nghiệm chuyển đi và máy pha cà phê bị ngắt kết nối ngay trước mắt những khán giả cuối cùng. Món đồ móp méo, đã được tẩy cặn cả nghìn lần ấy được đem đấu giá trên eBay; tạp chí Đức Der Spiegel mua nó với giá hơn ba nghìn bảng một chút, phục chế rồi bật lại theo nghi thức tượng trưng. Mười năm theo dõi liên tục một chiếc máy pha cà phê đã khép lại — nhưng ý tưởng ấy đã lan đi khắp nơi từ trước đó.

Ba mươi năm sau, cử chỉ ấy đã trở thành cả một lục địa. Trên Terondo, giờ đây có hàng nghìn webcam chứ không còn một chiếc, miễn phí và phát trực tiếp hình ảnh một ngã tư ở Tokyo, một điểm uống nước trên thảo nguyên, một cảng cá yên ắng hay một ngọn núi lửa đang bình thản phả khói. Bạn có thể mở chúng mà không cần tài khoản, không phải cài đặt gì, rồi để một cửa sổ chạy cảnh một nơi xa xôi đang sống cuộc đời riêng mà không có ta. Hãy nhớ rằng tất cả bắt nguồn từ một máy pha cà phê và hai nhà nghiên cứu không muốn leo cầu thang vô ích nữa. Những ô cửa lớn nhất nhìn ra thế giới đôi khi bắt đầu từ một cử chỉ rất nhỏ.

← Tạp chí