مجله

اولین وب‌کم جهان یک قهوه‌ساز را زیر نظر داشت

پیش از آنکه میلیون‌ها نفر ساحلی در وایکیکی یا میدانی در پراگ را زنده تماشا کنند، نخستین دوربین متصل به شبکه در جهان به چیزی بسیار کم‌هیجان‌تر نشانه رفته بود: قهوه‌سازی در انتهای راهرویی در کمبریج. داستان کوتاه اختراع تصادفی پخش زندهٔ جهانی — که مثل بسیاری چیزها از تنبلی‌ای کاملاً معمولی زاده شد.

در اوایل دههٔ ۱۹۹۰، آزمایشگاه علوم رایانهٔ دانشگاه کمبریج در ساختمانی قدیمی با راه‌پله‌هایی دشوار قرار داشت. در اتاقی به نام Trojan Room، تنها قهوه‌ساز بخش قرار داشت. مسئله همگانی بود و در عین حال بسیار کوچک: دو طبقه را با امید بالا می‌رفتی و می‌دیدی قوری خالی است — یا بدتر، درست پس از آن می‌رسیدی که آخرین فنجان سرو شده بود. برای پژوهشگرانی که با قهوه سرپا بودند، این تراژدی کوچکی بود که روزی ده بار تکرار می‌شد.

در ۱۹۹۱، دو نفر از آن‌ها، کوئنتین استفورد-فریزر و پل یاردتزکی، ایده‌ای به طرز چشمگیری ساده به ذهنشان رسید. دوربینی را رو به قهوه‌ساز گرفتند، آن را به شبکهٔ داخلی آزمایشگاه وصل کردند و نرم‌افزاری کوچک نوشتند که در گوشه‌ای از صفحه، تصویری خاکستری با ضلع صدوبیست‌وهشت پیکسل را چند بار در دقیقه به‌روز می‌کرد. نام برنامه XCoffee بود. از آن پس هرکس پیش از برخاستن می‌توانست با یک نگاه ببیند قهوه‌ای مانده یا نه — و حتی از روی سطح آن حدس بزند که بهتر است تا نوبت بعدی صبر کند یا نه.

دو سال، این نمایش کوچک روزمره ماجرایی درون‌سازمانی ماند. سپس در ۱۹۹۳، وب با نخستین مرورگرهای گرافیکی‌اش از راه رسید. دو پژوهشگر دیگر، دنیل گوردون و مارتین جانسون، به فکر افتادند قهوه‌ساز مشهور را به این شبکهٔ تازه‌پا وصل کنند. از فردای آن روز، هرکس در هر نقطه‌ای از سیاره می‌توانست صفحه‌ای باز کند و قهوه‌سازی انگلیسی را زنده ببیند که کار خاصی نمی‌کند. آن‌ها بی‌آنکه بدانند، وب‌کم را اختراع کرده بودند.

موفقیتش مضحک و تمام‌عیار بود. در جهانی که تصاویر آنلاین هنوز کمیاب بودند و بارگذاری‌شان طول می‌کشید، هزاران کاربر اینترنت عادت کردند نگاهی به این قهوه‌ساز فیلتری مشهور بیندازند. حتی بعضی کنجکاوها برای دیدن «خودِ واقعی‌اش» راهی کمبریج شدند. قهوه‌ساز Trojan Room به افسانه‌ای کوچک در شبکهٔ نوپا تبدیل شد — و برای بسیاری ثابت کرد که می‌توان هر دو نقطه‌ای از جهان را به هم وصل کرد تا تصویری زنده، هرچند پیش‌پاافتاده، به اشتراک گذاشت.

می‌شد به آن خندید، و خیلی‌ها هم خندیدند: این همه نبوغ برای زیر نظر گرفتن قهوه‌ای ولرم. اما این ایراد اصل ماجرا را نادیده می‌گیرد. چیزی که آن پژوهشگران بی‌آنکه دنبالش باشند کشف کردند این بود که پخش زنده لازم نیست تماشایی باشد تا جذاب شود. دیدن اینکه مکانی واقعی، وقتی ما جای دیگری هستیم، همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد — دانستن اینکه درست در همین لحظه، هزاران کیلومتر دورتر، چیزی واقعاً در حال رخ دادن است، حتی اگر فقط قطره‌ای بچکد — چیزی بسیار کهن را در وجود ما لمس می‌کند. اینجا، روزمرگی خود پیام بود.

این داستان پایانی دارد، و پایانی شیرین. در ۲۲ اوت ۲۰۰۱، آزمایشگاه جابه‌جا شد و قهوه‌ساز در برابر چشم آخرین تماشاگرانش، به‌طور زنده از برق کشیده شد. این دستگاه فرورفته و هزاربار رسوب‌زدایی‌شده در eBay به مزایده گذاشته شد؛ مجلهٔ آلمانی Der Spiegel آن را با کمی بیش از سه هزار پوند خرید، بازسازی‌اش کرد و نمادین دوباره روشنش کرد. ده سال مراقبت بی‌وقفه از یک قهوه‌ساز به پایان رسیده بود — اما خود این حرکت پیش‌تر همه‌جا گسترش یافته بود.

سی سال بعد، این حرکت به قاره‌ای بدل شده است. در Terondo دیگر یک وب‌کم در کار نیست، بلکه هزاران وب‌کم به‌صورت زنده و رایگان چهارراهی در توکیو، آبشخوری در دشت، بندری ماهیگیری و خواب‌آلود یا آتشفشانی را نشان می‌دهند که آرام دود می‌کند. می‌توان آن‌ها را بدون حساب کاربری و بدون نصب چیزی باز کرد و پنجره‌ای را به جایی دیگر گشود که بی‌اعتنا به ما به زندگی خود ادامه می‌دهد. همهٔ این‌ها، باید به یاد داشت، از یک قهوه‌ساز و دو پژوهشگری آغاز شد که دیگر نمی‌خواستند بیهوده از پله‌ها بالا بروند. بزرگ‌ترین پنجره‌ها رو به جهان گاهی با حرکتی بسیار کوچک آغاز می‌شوند.

← مجله