مجله
خواندن با گوش‌ها
کمتر و کمتر می‌خوانیم، و دلیلش بی‌علاقگی به کتاب نیست: وقت، چشم‌ها و تمرکز کم داریم. صدا جای صفحه را نمی‌گیرد؛ ساعت‌هایی را به آن بازمی‌گرداند که گمان می‌کردیم از دست رفته‌اند.
زمانِ مطالعه کمتر می‌شود
در فرانسه، سنجش‌گر ۲۰۲۵ مرکز ملی کتاب به‌طور میانگین روزی سی‌ویک دقیقه مطالعه را ثبت کرده و می‌گوید کمتر از نیمی از خوانندگان هر روز یا تقریباً هر روز مطالعه می‌کنند؛ پایین‌ترین سطح در ده سال گذشته. در همین حال، صفحه‌نمایش‌ها همچنان میدان بیشتری می‌گیرند.
این پسرفت هزینه‌ای دارد که همه آن را حس می‌کنیم. مطالعهٔ طولانی یکی از معدود تمرین‌هایی است که یادمان می‌دهد اندیشه‌ای را در صدها صفحه دنبال کنیم، در ذهن دیگری زندگی کنیم و با واژه‌هایی روبه‌رو شویم که هرگز به کار نمی‌بریم. رمانی از دوما یا جستاری از مونتنی خلاصه نمی‌شود؛ باید از میانش گذشت.
آیا شنیدن هم هنوز خواندن است؟
این پرسش مدام تکرار می‌شود، انگار گوش تقلب می‌کند. تاریخ زودتر پاسخ می‌دهد: قرن‌ها خواندن یعنی با صدای بلند خواندن. در سدهٔ چهارم میلادی، آگوستین قدیس در اعترافات خود با شگفتی می‌بیند که آمبروز، اسقف، در سکوت می‌خواند: «چشمانش صفحه‌ها را می‌پیمودند و دلش در پی معنای آن‌ها بود، اما صدایش و زبانش آسوده بودند.» خواندن خاموش استثنا بود. شب‌نشینی‌ها، نمایش‌های دنباله‌دار رادیویی و قصهٔ شب که برای کودکی خوانده می‌شود، این رسم را تا روزگار ما ادامه داده‌اند؛ مجله بخشی از این داستان را در وقتی با صدای بلند می‌خواندیم روایت کرده است.
پژوهش‌ها نیز همین را نشان می‌دهند. در سال ۲۰۱۶، بث روگوفسکی، پژوهشگر آمریکایی، یک کتاب یکسان را به سه گروه سپرد: گروهی آن را می‌خواندند، گروهی گوش می‌دادند و گروهی هر دو کار را هم‌زمان انجام می‌دادند. پس از نخستین مطالعه، تفاوت چشمگیری در درک مطلب دیده نشد. در سال ۲۰۱۹، گروهی از دانشگاه برکلی با تصویربرداری مغزی مشاهده کردند که معنای یک داستان در همان نواحی مغز ثبت می‌شود، چه آن را بخوانیم و چه بشنویم. متن از دری دیگری وارد می‌شود؛ اما در همان خانه ساکن می‌شود.
ساعت‌هایی که صفحه‌نمایش نمی‌تواند بگیرد
مزیت بزرگ صدا جایگزین کردن کتاب نیست؛ رسیدن به جاهایی است که کتاب نمی‌تواند برود.
اول پشت فرمان. هنگام رانندگی نمی‌شود خواند، اما می‌توان گوش داد. بر پایهٔ سنجش‌گر الگوهای استفاده از کتاب (سوفیا، SNE، SGDL)، نیمی از شنوندگان بیرون از خانه هم گوش می‌دهند، به‌ویژه در خودرو و در سفرهای طولانی. روزی یک ساعت رانندگی یعنی یک رمان با حجم متوسط در دو هفتهٔ رفت‌وآمد جا می‌گیرد.
بعد هم همهٔ آن لحظه‌هایی که دست‌ها و چشم‌ها مشغول‌اند، اما ذهن آزاد می‌ماند: پیاده‌روی، دویدن، ظرف شستن، اتو کردن، باغبانی، ایستادن در صف، قطاری که آن‌قدر شلوغ است که نمی‌توان کتاب را باز کرد. خیال می‌کنیم این لحظه‌ها هدر می‌روند؛ صدا آن‌ها را به مطالعه بازمی‌گرداند.
چشم‌ها را آسوده کنیم
بسیاری از ما روزمان را روبه‌روی صفحه‌نمایش می‌گذرانیم. شب، چشم‌ها حق خود را می‌خواهند: می‌سوزند، صفحه تار می‌شود و کتاب پس از سه بند از دست می‌افتد. اما شنیدن را می‌توان با چشم‌های بسته، در تاریکی و درازکش انجام داد. وقتی چشم‌ها تقاضای مهلت می‌کنند، مطالعه را ادامه می‌دهد و صفحه‌نمایش دیگری به روزمان اضافه نمی‌کند: اینجا مطالعه با صفحهٔ خاموش ادامه دارد.
ریتمی دیگر
خواندن با چشم یعنی با سرعت خودمان پیش برویم، بپریم و برگردیم. شنیدن یعنی پذیرفتن ضرباهنگ یک صدا؛ و گاهی این فرصتی است. صدا نشانه‌گذاری را منتقل می‌کند، شخصیت‌ها را از هم متمایز می‌سازد و موسیقی یک جمله را به گوش می‌رساند. زبان کهنی مانند زبان مونتنی یا شاتوبریان، که روی صفحه دلهره‌آور است، وقتی گفته شود اغلب روشن‌تر می‌شود: پیش از آنکه با چشم بفهمیم، با گوش درکش می‌کنیم.
برای کسانی که رمزگشایی از متن برایشان دشوار است، از جمله افراد نارساخوان (۶ تا ۸ درصد جمعیت، بنا بر فدراسیون فرانسوی نارساخوانی) و کسانی که فرانسوی می‌آموزند، صدا دروازهٔ متن‌های بزرگ را بدون آزمونِ رمزگشایی می‌گشاید. و گوش دادن هم‌زمان با دنبال کردن متن با چشم‌ها اغلب بهترین راهِ هر دو است: برای همین اینجا هر کتاب را می‌توان هم شنید و هم خواند.
کاری که صدا نمی‌کند
معرفی آن به‌عنوان راه‌حل معجزه‌آسا صادقانه نیست. پژوهشی از دانشگاه واترلو (۲۰۱۳) نشان داد که ذهن هنگام گوش دادن بیشتر از زمان خواندن پرسه می‌زند و در نتیجه کمتر به خاطر می‌سپارد. خود بث روگوفسکی یادآوری می‌کند که برای مطالعهٔ عمیق متن، برگشتن به بخش‌های پیشین و حاشیه‌نویسی، صفحه همچنان برتری دارد.
پس باید زمان شنیدن را سنجیده انتخاب کرد: مسیر آشنا به‌جای جادهٔ ناآشنا، کاری تکراری به‌جای کاری که همهٔ ذهن را می‌طلبد. صدا جای مطالعه را نمی‌گیرد؛ همراهش می‌شود، ادامه‌اش می‌دهد و گاهی دوباره جانش می‌بخشد.
آنچه ارائه می‌کنیم
کتاب‌های صفحهٔ کتاب‌های صوتی ما در مالکیت عمومی‌اند: آثار کلاسیکی که همه در مدرسه با آن‌ها روبه‌رو شده‌ایم، بی‌آنکه همیشه خوانده باشیم. برخی را صداهای ترکیبی ما کامل می‌خوانند؛ برخی دیگر را داوطلبان LibriVox می‌خوانند که از سال ۲۰۰۵ ضبط‌هایشان را به همه عرضه می‌کنند. همه‌چیز رایگان است، بدون حساب کاربری و تبلیغات. اینجا گوش می‌دهید، خوراک را به برنامهٔ پادکست خود اضافه می‌کنید تا با صفحهٔ خاموش ادامه دهید، یا کتابی را برای مسیرِ بدون اینترنت در تلفن همراه نگه می‌دارید. مقاله‌های مجله را هم می‌توان شنید: روش کار اینجاست.
شنیدن خوش. و خواندن خوش: این‌ها یکی‌اند.
اعتبار: روی جلد: Nathan Anderson، CC0، ویکی‌مدیا کامنز. تصویر ۱: Anicet Charles Gabriel Lemonnier، مالکیت عمومی، ویکی‌مدیا کامنز · تصویر ۲: Martin Münch، CC0، ویکی‌مدیا کامنز · تصویر ۳: Shixart1985، CC BY 2.0، ویکی‌مدیا کامنز