MAGASIN

Noong nagbabasa pa nang malakas

Bago pa man ang mga earphone at podcast, may isang luho tayong halos nakalimutan: ang makinig sa isang taong nagbabasa nang malakas ng kuwentong hindi mo kailangang hawakan at basahin mismo. Hindi ito gadget; isa itong ugnayan. Maikling kasaysayan ng isang magiliw na gawain — at ng tahimik nitong pagbabalik, hanggang sa ating mga screen.

Halos hindi nagbabago ang tagpong ito sa paglipas ng mga siglo. Isang lampara, isang bilog ng mga mukha, at isang tinig na umaako sa pagkukuwento habang malaya ang mga kamay — para manahi, magbalat ng gisantes, o umidlip. Matagal na panahong sama-samang gawain ang pagbabasa: mas nakikinig ang mga tao kaysa nagbabasa. Sa mga pagtitipon sa kanayunan tuwing gabi, sapat na ang isang libro para sa buong sambahayan, dahil iisang tao ang may hawak nito at nakikinig ang iba. Ang katahimikan ng pagbabasa nang mag-isa, ang tahimik na tête-à-tête sa pahina, ay sa katunayan isang medyo bago at medyo burgis na imbensiyon.

Ang pinakamagandang halimbawa ng sama-samang pagbabasa ay nagmula sa mga pagawaan ng tabako sa Cuba. Noong 1865, sa isang pagawaan sa Havana, nagpasya ang mga manggagawa sa pagrolyo ng tabako na mag-ambagan mula sa sarili nilang sahod para magbayad ng isang mambabasa — el lector de tabaquería. Nasa ibabaw ng entablado, binabasahan niya sila ng diyaryo sa umaga at nobela naman sa hapon: Zola, Hugo, Dumas, para sa mga manggagawang marami sa kanila ay hindi marunong kumilala ng kahit isang linya. May ilang pagawaan pa ngang ipinangalan sa mga bayani ng mga kuwentong pinakikinggan nila ang kanilang mga tabako — dito raw nagmula ang tanyag na « Montecristo ». Ipinagbawal man nang ilang panahon dahil itinuring itong mapanghimagsik, umiiral pa rin ang tradisyong ito ngayon: kinilala ito bilang bahagi ng pamanang pangkultura ng Cuba.

Paglaon, hindi na kinailangan ng tinig ang isang entablado. Noong ika-20 siglo, pumasok ang radyo sa mga tahanan at pinalawak sa malawakang antas ang dating kaugalian ng kuwentuhan sa gabi: biglang kayang punuin ng iisang pagbasa ang milyun-milyong kusina nang sabay-sabay. Ginawang pambansang gawi ng mga seryeng panradyo sa gabi, mga kuwentong binabasa para patulugin ang mga bata, at mahahabang nobelang ipinapalabas kada kabanata ang sama-samang pakikinig. Nagkikita-kita ang mga tao sa takdang oras, hindi sa harap ng larawan kundi sa paligid ng mga salitang binibigkas.

At kung minsan, hindi kasiyahan ang pagbabasa nang malakas kundi pangangailangan. Noong 1934, inilunsad sa Estados Unidos ng Library of Congress at ng American Foundation for the Blind ang « Talking Books »: mga buong aklat na nakaimprenta sa mga plaka, na unang inilaan para sa mga sundalong umuwing bulag mula sa Dakilang Digmaan at sa lahat ng taong hindi maabot ng mga nakalimbag na teksto. Para sa mga tagapakinig na iyon, hindi dagdag na kariktan ng kaluluwa ang tinig: iyon ang pintuan. Nagiging muli ang pagbabasa nang malakas kung ano na ito noon pa man sa Cuba — isang paraan para papasukin sa aklat ang mga taong kung hindi ay maiiwan sa labas.

Matagal na pinaghinalaan ang ganitong kadalian. Hindi ba ang pakikinig ay pagpapadala nang medyo tamad, samantalang ang tunay na pagbabasa ay nangangailangan ng pagsisikap ng mga mata at katahimikan? Luma na ang puna at hindi naman lubusang walang katotohanan — pero nakakalimutan nito ang pinakamahalaga. May nagagawa ang tinig na bumabasa na hindi nagagawa ng tahimik na pahina: nagbibigay ito ng tiyempo, hininga, at timbre. Nag-aatubili ito, nagbibigay-diin, ngumingiti. Ang pakikinig sa kuwento ay hindi pagbabasa nang mas mahina; ibang paraan ito ng pagbabasa, kasama ang isang tao.

Iyan mismo ang gawaing ipinasiya ng magkakakilalang hindi magkakakilala na ibalik sa lahat nang libre. Noong 2005, nag-alok ang proyektong LibriVox sa mga boluntaryo mula sa iba’t ibang panig ng mundo na magrekord, kabanata kada kabanata, ng mga aklat na pumasok na sa pampublikong pag-aari. Makalipas ang dalawampung taon, sampu-sampung libong akda na ang binasa nang malakas — Sherlock Holmes, Jules Verne, mga kuwentong Grimm — ng mga taong basta nag-aalay ng kanilang tinig, sa lahat ng wika. Hindi naglaho ang mambabasa sa pabrika ng Cuba: dumami siya nang libu-libo, at hindi na niya kailangang magpaambag sa iba.

Sa Terondo, nakahanap ng puwang ang mga tinig na ito sa tabi ng mga telebisyon, radyo, at webcam mula sa buong mundo. Maaaring magbukas ng kabanatang binasa nang malakas, nang walang account at walang kailangang i-install, at hayaang tumugtog ito gaya ng pag-iiwan noon sa radyo sa gabi. May bahagyang nakakahilong damdamin sa muling pagkakita sa pinakamatanda sa mga gawain sa pinakabago sa mga screen: may nagbabasa, at may nakikinig. Kung minsan, ibinabalik lang ng teknolohiya ang akala nating nawala na.

← Magasin