นิตยสาร
เมื่อครั้งที่เราอ่านออกเสียง
นานก่อนจะมีหูฟังและพอดแคสต์ มีความหรูหราอย่างหนึ่งที่เราแทบลืมไปแล้ว นั่นคือการฟังใครสักคนอ่านเรื่องราวออกเสียง เรื่องราวที่เราไม่ต้องถืออ่านเอง นี่ไม่ใช่อุปกรณ์ไฮเทค แต่เป็นสายสัมพันธ์ เรื่องราวสั้น ๆ ของการกระทำอันอ่อนโยน — และการกลับมาอย่างเงียบ ๆ จนถึงหน้าจอของเรา
ฉากนี้แทบไม่เปลี่ยนแปลงจากศตวรรษหนึ่งสู่อีกศตวรรษหนึ่ง ตะเกียง ใบหน้าที่ล้อมเป็นวง และเสียงหนึ่งที่รับหน้าที่เล่าเรื่อง ขณะที่มือยังว่าง — ไว้เย็บผ้า แกะถั่วลันเตา หรืองีบหลับ เป็นเวลานานที่การอ่านเป็นกิจกรรมร่วมกันเป็นอันดับแรก ผู้คนฟังมากกว่าอ่าน ในวงสังสรรค์ยามค่ำคืนตามชนบท หนังสือเล่มเดียวก็เพียงพอสำหรับทั้งบ้าน เพราะมีคนหนึ่งถือหนังสือ ส่วนคนอื่น ๆ ฟัง ความเงียบของการอ่านคนเดียว การอยู่กับหน้ากระดาษตามลำพังอย่างไร้ถ้อยคำ แท้จริงแล้วเป็นสิ่งประดิษฐ์ที่ค่อนข้างใหม่และค่อนข้างเป็นแบบชนชั้นกลาง
ตัวอย่างที่งดงามที่สุดของการอ่านร่วมกันเช่นนี้มาจากโรงงานซิการ์ในคิวบา ในปี 1865 ที่โรงงานแห่งหนึ่งในฮาวานา คนมวนยาสูบตัดสินใจลงขันจากค่าจ้างของตนเพื่อจ้างผู้อ่าน — el lector de tabaquería เขานั่งอยู่บนแท่น อ่านหนังสือพิมพ์ให้ฟังในตอนเช้า แล้วอ่านนิยายในตอนบ่าย: โซลา, อูโก, ดูมา ให้แก่คนงานซึ่งหลายคนอ่านหนังสือไม่ออกแม้แต่บรรทัดเดียว บางโรงงานถึงกับตั้งชื่อซิการ์ตามวีรบุรุษที่พวกเขาฟัง — ว่ากันว่าชื่อดัง « Montecristo » ก็มาจากที่นี่ ธรรมเนียมนี้เคยถูกห้ามอยู่ช่วงหนึ่งเพราะถูกมองว่าเป็นการปลุกระดม แต่ยังคงสืบทอดมาจนถึงวันนี้ และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของคิวบา
จากนั้นเสียงก็ไม่จำเป็นต้องมีแท่นอีกต่อไป ในศตวรรษที่ 20 วิทยุเข้ามาในบ้านและทำให้พิธีเล่านิทานยามค่ำคืนแบบเก่ากลายเป็นกิจกรรมในวงกว้าง ทันใดนั้น การอ่านเพียงครั้งเดียวก็เติมเต็มห้องครัวนับล้านแห่งได้พร้อมกัน ละครวิทยุยามค่ำ เรื่องเล่าที่อ่านให้เด็ก ๆ ฟังก่อนนอน และนิยายยาวที่ออกอากาศทีละบท ทำให้การฟังร่วมกันกลายเป็นกิจวัตรของชาติ ผู้คนมารวมตัวกันตามเวลานัดหมาย ไม่ได้อยู่หน้าภาพ แต่ล้อมวงฟังถ้อยคำ
และบางครั้ง การอ่านออกเสียงก็ไม่ใช่ความเพลิดเพลิน แต่เป็นความจำเป็น ในปี 1934 ที่สหรัฐอเมริกา Library of Congress และ American Foundation for the Blind เปิดตัว « Talking Books »: หนังสือทั้งเล่มที่บันทึกลงบนแผ่นเสียง เดิมทีจัดทำขึ้นสำหรับทหารที่กลับมาตาบอดจากมหาสงคราม และทุกคนที่ตัวหนังสือพิมพ์ปิดกั้นไม่ให้เข้าถึง สำหรับผู้ฟังเหล่านั้น เสียงไม่ใช่สิ่งเติมเต็มจิตวิญญาณ แต่คือประตู การอ่านออกเสียงกลับมาเป็นสิ่งที่เคยเป็นในคิวบาเสมอมา นั่นคือหนทางพาคนที่หากไม่เช่นนั้นคงถูกทิ้งไว้ข้างนอก ให้ก้าวเข้าสู่โลกของหนังสือ
เป็นเวลานานที่ผู้คนสงสัยในความสะดวกสบายเช่นนี้ การฟังไม่ใช่การปล่อยตัวล่องลอยอย่างเกียจคร้านไปสักหน่อยหรือ ในเมื่อการอ่านจริง ๆ ต้องอาศัยความพยายามของสายตาและความเงียบ คำตำหนินี้มีมานาน และก็ไม่ได้ผิดเสียทีเดียว — แต่มันมองข้ามสิ่งสำคัญ เสียงที่อ่านทำสิ่งที่หน้ากระดาษเงียบ ๆ ทำไม่ได้ นั่นคือกำหนดจังหวะ ลมหายใจ และน้ำเสียง เสียงนั้นลังเล เน้นคำ และยิ้ม การฟังเรื่องราวไม่ใช่การอ่านที่แย่กว่า แต่เป็นการอ่านอีกแบบหนึ่ง โดยมีใครสักคนอยู่ด้วย
นี่แหละคือการกระทำที่คนแปลกหน้ากันตัดสินใจมอบคืนให้ทุกคนโดยไม่คิดเงิน ในปี 2005 โครงการชื่อ LibriVox เชิญอาสาสมัครจากทั่วโลกมาบันทึกหนังสือที่หมดลิขสิทธิ์แล้วทีละบท ยี่สิบปีต่อมา มีผลงานหลายหมื่นเรื่องที่อ่านออกเสียง — Sherlock Holmes, Jules Verne, นิทานของ Grimm — โดยผู้คนที่เพียงมอบเสียงของตนให้ ในทุกภาษา ผู้อ่านในโรงงานของคิวบาไม่ได้หายไปไหน เขาเพิ่มจำนวนขึ้นเป็นหลายพันเท่า และไม่ต้องขอให้ใครลงขันอีกแล้ว
ที่ Terondo เสียงเหล่านี้ได้พบที่ทางข้างโทรทัศน์ วิทยุ และเว็บแคมจากทั่วโลก คุณสามารถเปิดบทที่อ่านออกเสียงได้โดยไม่ต้องมีบัญชี ไม่ต้องติดตั้งอะไร แล้วปล่อยให้เล่นต่อไป เหมือนที่เมื่อก่อนเราเปิดวิทยุยามค่ำทิ้งไว้ มีบางอย่างชวนให้เวียนหัวเล็กน้อยเมื่อได้พบการกระทำที่เก่าแก่ที่สุดบนหน้าจอที่ใหม่ที่สุดอีกครั้ง: คนหนึ่งอ่าน และอีกคนฟัง บางครั้ง เทคโนโลยีก็แค่พาสิ่งที่เราคิดว่าสูญหายไปแล้วกลับมา
1. Burgert Brothers Studio, Tampa / Florida Memory Project, State Archive of Florida — สาธารณสมบัติ — สาธารณสมบัติ
2. The Daily Graphic (New York), 2 เมษายน 1878 — สาธารณสมบัติ — สาธารณสมบัติ
3. National Archives and Records Administration (NARA), ผ่านทาง Digital Public Library of America — สาธารณสมบัติ — สาธารณสมบัติ
Wikimedia Commons