DERGI
El Ele Zincir — Gironde’un Birlikte Direndiği Yaz
Hep aynı görüntüyü fotoğraflıyoruz: turuncu alev duvarının önündeki kasklı siluet. Bu doğru, ama eksik bir görüntü. O yaz bu itfaiyecinin arkasında, su tankerini altıncı kez dolduran bir çiftçi, seksen dokuz yaşındaki bir hanımın telefon numarasını arayan bir belediye sekreteri, gece yarısı bir spor salonunda kamp yataklarını açan bir gönüllü ve bir köy grubuna «iki odam var» diye yazan bir yabancı vardı. İşte söz etmek istediğimiz zincir bu.
İtfaiyeciler: beş kişiden dördünün gitme zorunluluğu yoktu
Yine de onlarla başlayalım, çünkü her şey onlara yöneliyor. Var’da, 22 Temmuz’da Pontevès tepelerinden başlayan yangın yaklaşık 2.500 hektarı yaktı; yaklaşık 1.200 itfaiyeci gece gündüz nöbetleşe çalışırken Pontevès ve Barjols’dan yaklaşık 400 kişi ellerinde bir çantayla evlerinden ayrıldı. Gironde’da birkaç gün sonra tahliyeleri emretmek için FR-Alert devreye sokuldu; yalnızca salı günü çıkan yaklaşık on dört yangınla mücadele edildi, yirmi dört saatte yüz yirmi kilometreden fazla yangın şeridi açıldı — ancak bundan sonra Le Haillan, Mérignac ve Eysines sakinleri evlerine dönebildi.
Daha az bilinen, bu üniformaları kimin giydiğidir. Fransa’da itfaiyecilerin büyük çoğunluğu gönüllüdür: başka bir işleri, başka bir hayatları vardır ve çağrı cihazı çaldığında yola çıkarlar. Nöbetini bitiren hemşire, şantiyesini bırakan marangoz, sınav hazırlığını erteleyen öğrenci. Akşamları talim yapar, hafta sonları eğitim alırlar; yangın günü de profesyonellerle aynı riskleri göze alarak ve kimse onları zorlamadan oradadırlar.
Bedeli çok ağır oldu. Temmuz başından bu yana Fransa’da dört itfaiyeci hayatını kaybetti: 8 Temmuz’da Savoie’da genç bir gönüllü, 21 Temmuz’da Bordeaux-Mérignac Havalimanı yakınındaki yangına karşı Gironde’da iki meslektaşımız ve 27 Temmuz’u 28 Temmuz’a bağlayan gece Bouches-du-Rhône’da gönüllü Onbaşı Laurent Manson, otuz sekiz yaşında. Bu yangınlarda seksen sekiz kişi daha yaralı olarak çıktı. İsimlerini ve sayılarını yazıyoruz; çünkü rakamlarla desteklenmeyen bir saygı duruşu kısa sürede boş bir söz sanatına dönüşür ve aileleri hektar hesabı yapmaz.
Çiftçiler ve bağcılar: ilk takviye, çoğu zaman en hızlısı
Yanmakta olan kırsalda, takviye ekiplerinden önce ulaşan bir yardım vardır; çünkü o yardım zaten oradadır. Bu yardımı çiftçiler ve bağcılar sağlar. İlk on beş dakikada itfaiyecilerin hep ihtiyaç duyduğu şeyler onlarda bulunur: su — su tankerleri, ilaçlama tankları, çiftlik sarnıçları —, belki de yangının duracağı yerde çıplak bir toprak şeridi açabilecek makineler ve hepsinden önemlisi hiçbir haritanın gösteremeyeceği bir arazi bilgisi: artık kadastroda görünmeyen yolun nereden geçtiği, hangi kapının arka parsele açıldığı, yirmi yıldır bekleyen gömülü sarnıcın nerede olduğu.
Birçoğu gece boyunca profesyonellerin yanında, koordinasyon içinde, köylüye özgü o sakinlik ve inat karışımıyla çalıştı. Eve döndüklerinde ise kendi emeklerinden geriye ne kaldığına baktılar: kavrulmuş asma sıraları, yok olmuş kovanlar, yenilenmesi gereken çitler, ancak yarısı sigortalı hektarlar, bir mal değil, bir çalışma aracı olan, yani gelecek günleri temsil eden ekipmanlar. Önce komşularının evini kurtardılar; bunu da kimseye anlatmayacaklar.
Seçilmişler ve belediye çalışanları: belediye binasının komuta merkezine dönüştüğü gece
Bir köy belediye başkanının kriz merkezi yoktur. Bir telefonu, spor salonunun anahtarı ve bir listesi vardır — yaşlı, yalnız yaşayan, oksijen cihazına bağlı, arabası olmayan kişilerin listesi; sabaha karşı saat üçte kimseyi unutmadığımızı umarak yeniden okunan liste. Bu yaz tehdit altındaki belediyelerde salonları açan, masaları dizen, battaniye bulan, kabul kayıtlarını tutan, Fransızca konuşmayan bir aileyi rahatlatan ve hayvanlarını getirebileceklerini söylemek için bir hayvan yetiştiricisini arayanlar belediye başkanları ve çalışanlarıydı.
İşin en nankör kısmını da yaptılar: evini bırakmayı reddeden birine «şimdi gitmeniz gerekiyor» demek — kibar kalmak, kararlı olmak ve geri gelmek. Seçilmişler, belediye sekreterleri, teknik ekipler, belediye polisleri: adları hiçbir duyuruda geçmeyecek olanlara bu satırlar, ışıklarının yandığını gördüğümüzü söylüyor.
Dernekler: teselli ve desteğin lojistiği
Gece vakti bir spor salonuna yüzlerce kişi geldiğinde, ne yapılacağını zaten bilen birilerinin olması gerekir. Bu, akredite sivil güvenlik derneklerinin — Fransız Kızılhaçı, Protection Civile, kurtarma gönüllüleri ve yerel muadillerinin — ve onlara katılan büyük dayanışma derneklerinin işidir: insanları karşılamak, yerleştirmek, su ve yemek dağıtmak, ilk yardım noktası kurmak, kırılgan durumdaki kişilere göz kulak olmak, gece saat ikide dayanamayanları dinlemek. Ayrıca hiç görünmeyen desteği de sağlarlar: müdahale ekiplerine destek, olaydan sonra psikolojik yardım, toparlanma ve resmi işlemler.
Onların yanında, belediye sivil güvenlik yedek ekipleri — önceden eğitim almış ve belediyelerine bağlı olarak görev üstlenmiş sakinler — ve hayvanları koruma dernekleri vardır. Atları, korkudan paniğe kapılmış kedileri ve çiftlik hayvanlarını tahliye ederler; çünkü birçok aile için bir hayvan ayrıntı değildir: terk etmeyi reddettikleri, hanenin bir üyesidir. Bu insanların hepsi yelek taşır, kask değil; akşamlarını saatlerle ölçmezler.
Bir de kimseden izin istemeyen adsız kişiler
Hiçbir kuruma sığmayan şeyler de vardır. Sulama hortumunu üç yüz metre boyunca geri taşıyan komşu. Sabah beşte kışlaya çörek götüren fırıncı. Anne babaları evlerini boşaltabilsin diye iki çocuğa göz kulak olan hanım. Üniformaları yıkayan, telefon şarj cihazları getiren, sezonun ortasında konaklama yerini ücretsiz açan, acil olarak kabul edilen köpekler için mama kapları bırakanlar; köy gruplarına yalnızca «iki odam var, haber verin» diye yazanlar.
Bu katkının hesabı tutulamaz, planı yapılamaz; bir felaketi yaşanabilir kılan da tam olarak budur. Eski moda bir adı var, ama hiç bu kadar yerinde olmamıştı: dayanışma.
Bu zincir bize ne öğretiyor?
Ciddiyetle söylenmesi gereken bir şey var: yazıyı yayımladığımız sırada ne Var’da ne de Gironde’da alevler hiçbir bölge sakininin canını aldı. Evler yandı, çalışma araçları kaybedildi — ama tahliyeler amacına ulaştı. Bu şans eseri olmadı. Bazılarının cesaretiyle diğerlerinin disiplini tam da bu sonucu doğurdu: uyarılar ciddiye alındı, zamanında yola çıkılması kabul edildi, talimatlara uyuldu. Bu yaz verilen tek yas, başkalarını korurken hayatını kaybeden erkekler içindir; bu bile onlara ne kadar borçlu olduğumuzu anlatmaya yeter.
İkinci ders daha sert. Böylesine güzel bir zincir, hazırlık yapılmamış olmasının açığını kapatmak zorunda kalmamalı. Evlerin çevresindeki bitki örtüsünü temizleyin — bu yasal bir yükümlülük ve her şeyden önce bir korumadır. Zamanınız ve gücünüz varsa belediyenizin yedek ekibine katılın. Hayat kurtaran müdahaleleri öğrenin. Uzayan bir yangın sezonu için itfaiye hizmetlerine gerekli kaynakları sağlayın. İklim taahhüdünü de yerine getirin; çünkü önleyebildiğimiz her onda bir derece, bizden sonra gelecekler için yazları biraz daha az yanıcı kılar.
Gerçekten nasıl yardım edilir?
Yangın bölgesine gitmeyin: dar bir yoldaki meraklı araçları, su tankerinin ilerlemesini engeller. İstenmeyen eşyalar yerine para bağışlayın; bunları ayıklamak gönüllülerin saatlerini alır. Önceden görev alın: belediye yedek ekibi, gönüllü itfaiyecilik, derneklerde gönüllülük; hazırlık yangın günü değil, şubatta yapılır. Sigortalarınızı ve bitki örtüsünü temizleme yükümlülüklerinizi kontrol edin. Bunların hiçbirini yapamıyorsanız: konaklama sağlayın, yemek verin, çocuklara bakın, dinleyin — zincir burada başlar.
Bu yaz bir hortumu, direksiyonu, spor salonunun anahtarını, bir eli tutan herkese: teşekkürler. Bu sözcük küçük; taşıdığınız yük küçük değildi.
— Terondo yazı işleri, Audrey'nin isteği üzerine