MAGAZYN
Łańcuch wyciągniętych dłoni — lato, w którym Żyronda trzymała się razem
Zawsze fotografujemy to samo: sylwetkę w hełmie na tle pomarańczowej ściany. To trafny obraz, ale niepełny. Za tym strażakiem tamtego lata stał rolnik, który po raz szósty napełniał beczkę z wodą, urzędniczka gminna szukająca numeru do osiemdziesięciodziewięcioletniej kobiety, wolontariusz rozkładający o północy łóżka polowe w hali sportowej i nieznajomy, który napisał na wiejskiej grupie: „mam dwa pokoje”. Chcemy opowiedzieć o tym właśnie łańcuchu.
Strażacy: czterech na pięciu nie miało obowiązku jechać do akcji
Zacznijmy jednak od nich, bo to ku nim wszystko zmierza. W Var pożar, który wybuchł 22 lipca na wzgórzach koło Pontevès, strawił blisko 2 500 hektarów; około 1 200 strażaków zmieniało się przy pracy dzień i noc, a mniej więcej 400 mieszkańców Pontevès i Barjols wyruszyło z torbą w ręku. Kilka dni później w Żyrondzie trzeba było uruchomić FR-Alert, by nakazać ewakuację, we wtorek walczyć z blisko czternastoma nawrotami ognia, a w ciągu dwudziestu czterech godzin wytyczyć ponad sto dwadzieścia kilometrów pasów przeciwpożarowych — zanim mieszkańcy Le Haillan, Mérignac i Eysines mogli wrócić do domów.
Mniej wiadomo o tym, kto nosi te mundury. We Francji zdecydowana większość strażaków to ochotnicy: mają inną pracę i własne życie, a ruszają, gdy tylko odezwie się pager. Pielęgniarka kończąca dyżur, stolarz opuszczający plac budowy, studentka odkładająca naukę do egzaminów. Trenują wieczorami, szkolą się w weekendy, a w dniu pożaru stają do walki tak samo jak zawodowcy, narażeni na te same niebezpieczeństwa, choć nikt im tego nie nakazał.
Cena była straszna. Od początku lipca we Francji zginęło czterech strażaków: młody ochotnik w Sabaudii 8 lipca, dwóch naszych kolegów w Żyrondzie 21 lipca podczas walki z pożarem w pobliżu lotniska Bordeaux-Mérignac, a w nocy z 27 na 28 lipca kapral Laurent Manson, trzydziestoośmioletni ochotnik, w departamencie Delta Rodanu. W tych pożarach rannych zostało jeszcze 88 osób. Podajemy ich nazwiska i liczby, bo hołd bez liczb szybko staje się figurą retoryczną, a ich rodziny nie liczą strat w hektarach.
Rolnicy i winiarze: pierwsi do pomocy, często najszybsi
Na płonącej wsi pomoc dociera jeszcze przed posiłkami, bo jest już na miejscu. Niosą ją rolnicy i winiarze. Mają to, czego strażakom zawsze brakuje w pierwszym kwadransie: wodę — beczki z wodą, zbiorniki do oprysków, wiejskie cysterny —, maszyny zdolne wyciąć pas gołej ziemi, na którym ogień może się zatrzymać, a przede wszystkim znajomość terenu, której nie zapewnia żadna mapa: wiedzą, którędy biegnie ścieżka niewidniejąca już w ewidencji gruntów, która brama prowadzi na najdalszą działkę i gdzie czeka zakopana przed dwudziestu laty cysterna.
Wielu z nich pracowało całą noc obok zawodowców, w ramach koordynacji, z typową dla wsi mieszaniną spokoju i uporu. Po powrocie patrzyli na to, co zostało z ich własnej pracy: przypalone rzędy winorośli, zniszczone ule, płoty do odbudowania, hektary objęte ubezpieczeniem tylko w połowie, sprzęt, który nie był majątkiem, lecz narzędziem pracy, czyli także przyszłością. Najpierw uratowali dom sąsiada, dopiero potem własny, i nikomu o tym nie opowiedzą.
Samorządowcy i pracownicy gmin: noc, w której urząd staje się sztabem
Wójt małej miejscowości nie dysponuje centrum zarządzania kryzysowego. Ma telefon, klucz do hali sportowej i listę — listę osób starszych, samotnych, korzystających z tlenu, bez samochodu; o trzeciej nad ranem czyta się ją ponownie, modląc się, by nikogo nie pominąć. Tego lata w zagrożonych gminach samorządowcy i ich pracownicy otwierali świetlice, ustawiali stoły, szukali koców, prowadzili rejestry przyjęć, uspokajali rodziny nieznające francuskiego i dzwonili do hodowców, by powiedzieć, że mogą przywieźć swoje zwierzęta.
Wykonywali też najbardziej niewdzięczną część swojej pracy: mówili „musi pan/pani wyjechać natychmiast” komuś, kto nie chciał opuścić domu — zachowując uprzejmość, stanowczość i wracając ponownie. Samorządowcy, sekretarze gmin, pracownicy techniczni, strażnicy miejscy: do tych, których nazwiska nie pojawią się w żadnym komunikacie, kierujemy te słowa — widzieliśmy, że wasze światło wciąż się paliło.
Stowarzyszenia: logistyka niesienia otuchy
Gdy nocą do hali sportowej przybywają setki osób, ktoś musi już wiedzieć, co robić. To zadanie zatwierdzonych stowarzyszeń bezpieczeństwa cywilnego — Croix-Rouge française, Protection civile, ratowników i ratowników udzielających pierwszej pomocy oraz ich lokalnych odpowiedników — a także dużych organizacji pomocowych, które do nich dołączają. Przyjmują ludzi, przygotowują dla nich miejsce, rozdają wodę i posiłki, organizują punkt pierwszej pomocy, opiekują się osobami wymagającymi wsparcia, słuchają tych, którzy załamują się o drugiej nad ranem. Zajmują się również tym, czego nigdy nie widać: wsparciem samych interweniujących, późniejszą pomocą psychologiczną, przywracaniem porządku i formalnościami.
Obok nich działają gminne rezerwy bezpieczeństwa cywilnego — mieszkańcy przeszkoleni i wcześniej zaangażowani przy swoim urzędzie — oraz stowarzyszenia ochrony zwierząt, które ewakuują konie, przerażone koty i zwierzęta gospodarskie. Dla wielu rodzin zwierzę to nie drobiazg, lecz członek rodziny, którego nie chciały porzucić. Wszyscy ci ludzie noszą kamizelki, a nie hełmy, i nie liczą wieczoru w godzinach.
I anonimowi ludzie, którzy o niczyją zgodę nie pytali
Jest też pomoc, której nie da się przypisać żadnej organizacji. Sąsiad zwijający trzysta metrów węża ogrodowego. Piekarz, który o piątej rano przynosi strażakom drożdżówki. Kobieta opiekująca się dwójką dzieci, by ich rodzice mogli opróżnić dom. Ktoś pierze mundury, ktoś inny przynosi ładowarki do telefonów, ktoś bezpłatnie otwiera swój domek w samym środku sezonu, inni zostawiają miski dla psów przyjętych w trybie pilnym; na wiejskich grupach ktoś po prostu pisze: „mam dwa pokoje, dajcie znać”.
Tej części nie da się policzyć ani zaplanować, a właśnie ona sprawia, że w czasie katastrofy da się żyć. Ma staroświecką nazwę, która nigdy nie pasowała lepiej: solidarność.
Czego uczy nas ten łańcuch
Jedną rzecz trzeba powiedzieć z całą powagą: w chwili publikacji ani w Var, ani w Żyrondzie żaden mieszkaniec nie zginął w płomieniach. Spłonęły domy, utracono narzędzia pracy — ale ewakuacje spełniły swoje zadanie. To nie był łut szczęścia. To bezpośredni rezultat odwagi jednych i dyscypliny drugich: poważnego potraktowania alarmów, zgody na wyjazd na czas i stosowania się do poleceń. Jedynymi ofiarami śmiertelnymi tego lata byli ludzie, którzy chronili innych, a to samo mówi o naszym długu wobec nich wszystko.
Druga lekcja jest trudniejsza. Tak piękny łańcuch nie powinien musieć rekompensować braku przygotowań. Usuwaj zarośla wokół domów — to obowiązek prawny, a przede wszystkim ochrona. Jeśli masz czas i siły, dołącz do gminnej rezerwy. Naucz się czynności ratujących życie. Zapewnij służbom pożarniczym środki na coraz dłuższy sezon pożarów. I wywiązuj się ze zobowiązań klimatycznych, bo każda uniknięta dziesiąta część stopnia oznacza nieco mniej palne lata dla tych, którzy przyjdą po nas.
Jak naprawdę pomóc
Nie jedź na miejsce: samochód gapiów na wąskiej drodze może zatrzymać cysternę. Wpłać pieniądze uznanemu stowarzyszeniu zamiast wysyłać niezamawiane rzeczy — ich sortowanie pochłania wiele godzin pracy wolontariuszy. Zaangażuj się z wyprzedzeniem: w gminnej rezerwie, jako ochotnik w straży pożarnej albo w stowarzyszeniu; przygotowania robi się w lutym, a nie w dniu pożaru. Sprawdź swoje ubezpieczenie i obowiązki związane z usuwaniem zarośli. A jeśli nie możesz zrobić żadnej z tych rzeczy: przyjmij kogoś pod dach, nakarm go, zaopiekuj się dziećmi, wysłuchaj — od tego zaczyna się łańcuch.
Wszystkim, którzy tego lata trzymali w dłoni wąż, kierownicę, klucz do hali sportowej albo czyjąś rękę: dziękujemy. To małe słowo; to, co wzięliście na siebie, małe nie było.
— Redakcja Terondo, na prośbę Audrey