ΠΕΡΙΟΔΙΚΌ
Η αλυσίδα των χεριών — το καλοκαίρι που η Ζιρόντ στάθηκε ενωμένη
Φωτογραφίζουμε πάντα την ίδια εικόνα: τη φιγούρα με το κράνος μπροστά στον πορτοκαλί τοίχο. Είναι σωστή, αλλά είναι ελλιπής. Πίσω από εκείνον τον πυροσβέστη, εκείνο το καλοκαίρι, ήταν ένας αγρότης που γέμιζε για έκτη φορά την υδροφόρα του, μια γραμματέας του δήμου που έψαχνε το τηλέφωνο μιας γυναίκας ογδόντα εννέα ετών, ένας εθελοντής που ξεδίπλωνε ράντζα σε ένα γυμναστήριο τα μεσάνυχτα και ένας άγνωστος που έγραψε «έχω δύο δωμάτια» σε μια ομάδα του χωριού. Αυτή είναι η αλυσίδα για την οποία θέλουμε να μιλήσουμε.
Οι πυροσβέστες: τέσσερις στους πέντε δεν ήταν υποχρεωμένοι να πάνε
Ας ξεκινήσουμε πάντως από αυτούς, αφού όλα καταλήγουν σε εκείνους. Στο Βαρ, η φωτιά που ξεκίνησε στις 22 Ιουλίου από τα υψώματα του Ποντεβές έκαψε σχεδόν 2 500 εκτάρια· περίπου 1 200 πυροσβέστες εναλλάσσονταν μέρα και νύχτα, ενώ περίπου 400 κάτοικοι του Ποντεβές και του Μπαρζόλ έφευγαν με μια τσάντα στο χέρι. Στη Ζιρόντ, λίγες μέρες αργότερα, χρειάστηκε να ενεργοποιηθεί το FR-Alert για να δοθεί εντολή εκκένωσης, να αντιμετωπιστούν σχεδόν δεκατέσσερις αναζωπυρώσεις μόνο την Τρίτη και να ανοιχτούν περισσότερα από εκατόν είκοσι χιλιόμετρα αντιπυρικών ζωνών μέσα σε είκοσι τέσσερις ώρες — προτού μπορέσουν να επιστρέψουν στα σπίτια τους οι κάτοικοι του Λε Αγιάν, του Μερινιάκ και του Εζίν.
Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι ποιοι φορούν αυτές τις στολές. Στη Γαλλία, η μεγάλη πλειονότητα των πυροσβεστών είναι εθελοντές: έχουν άλλο επάγγελμα, άλλη ζωή και σπεύδουν όταν χτυπά ο βομβητής. Η νοσηλεύτρια που τελειώνει τη βάρδια της, ο ξυλουργός που αφήνει ένα εργοτάξιο, η φοιτήτρια που αναβάλλει το διάβασμά της. Προπονούνται το βράδυ, εκπαιδεύονται τα σαββατοκύριακα και την ημέρα της πυρκαγιάς είναι εκεί, ακριβώς όπως οι επαγγελματίες, με τους ίδιους κινδύνους και χωρίς να τους έχει υποχρεώσει κανείς.
Το τίμημα ήταν τρομερό. Από τις αρχές Ιουλίου, τέσσερις πυροσβέστες έχουν χάσει τη ζωή τους στη Γαλλία: ένας νεαρός εθελοντής στη Σαβοΐα στις 8 Ιουλίου, δύο δικοί μας στη Ζιρόντ στις 21 Ιουλίου, αντιμέτωποι με τη φωτιά κοντά στο αεροδρόμιο Μπορντό-Μερινιάκ, και, τη νύχτα της 27ης προς την 28η Ιουλίου, ο εθελοντής δεκανέας Λοράν Μανσόν, τριάντα οκτώ ετών, στις Μπους-ντυ-Ρον. Άλλοι ογδόντα οκτώ τραυματίστηκαν στις πυρκαγιές αυτές. Γράφουμε τα ονόματα και τους αριθμούς τους, γιατί ένας φόρος τιμής χωρίς αριθμούς γίνεται γρήγορα σχήμα λόγου και γιατί οι οικογένειές τους δεν μετρούν σε εκτάρια.
Οι αγρότες και οι αμπελουργοί: η πρώτη ενίσχυση, συχνά η ταχύτερη
Στην πυρόπληκτη ύπαιθρο, βοήθεια φτάνει πριν από τις ενισχυτικές δυνάμεις, επειδή βρίσκεται ήδη εκεί. Είναι οι αγρότες και οι αμπελουργοί. Έχουν αυτό που λείπει πάντα από τους πυροσβέστες το πρώτο τέταρτο της ώρας: νερό — υδροφόρες, δεξαμενές ψεκασμού, αγροτικές στέρνες —, μηχανήματα που μπορούν να ανοίξουν μια λωρίδα γυμνού εδάφους όπου ίσως σταματήσει η φωτιά και, κυρίως, γνώση της περιοχής που κανένας χάρτης δεν προσφέρει: από πού περνά το μονοπάτι που δεν εμφανίζεται πια στο κτηματολόγιο, ποια πύλη οδηγεί στο πίσω χωράφι, πού περιμένει εδώ και είκοσι χρόνια η θαμμένη δεξαμενή.
Πολλοί εργάστηκαν όλη τη νύχτα δίπλα στους επαγγελματίες, υπό τον συντονισμό τους, με εκείνο το πολύ αγροτικό μείγμα ψυχραιμίας και πείσματος. Και πολλοί, όταν επέστρεψαν, κοίταξαν ό,τι είχε απομείνει από τη δική τους δουλειά: καμένες σειρές αμπελιών, χαμένα μελίσσια, φράχτες που έπρεπε να ξαναφτιαχτούν, εκτάρια ασφαλισμένα μόνο κατά το ήμισυ, εξοπλισμό που δεν ήταν απλώς περιουσία αλλά εργαλείο δουλειάς, δηλαδή το αύριο. Εκείνοι έσωσαν πρώτα το σπίτι του γείτονα και μετά το δικό τους, και δεν θα το διηγηθούν σε κανέναν.
Οι αιρετοί και οι δημοτικοί υπάλληλοι: η νύχτα που το δημαρχείο γίνεται κέντρο επιχειρήσεων
Ένας δήμαρχος χωριού δεν έχει κέντρο διαχείρισης κρίσεων. Έχει ένα τηλέφωνο, ένα κλειδί γυμναστηρίου και τον κατάλογο — τον κατάλογο των ηλικιωμένων, των ανθρώπων που ζουν μόνοι, όσων χρειάζονται οξυγόνο, όσων δεν έχουν αυτοκίνητο· τον ξαναδιαβάζουμε στις τρεις το πρωί, ελπίζοντας να μην έχουμε ξεχάσει κανέναν. Αυτό το καλοκαίρι, στους δήμους που απειλούνταν, εκείνοι και οι υπάλληλοί τους άνοιξαν τις αίθουσες εκδηλώσεων, έστησαν τα τραπέζια, βρήκαν κουβέρτες, κρατούσαν τα μητρώα υποδοχής, καθησύχασαν μια οικογένεια που δεν μιλούσε γαλλικά και τηλεφώνησαν σε έναν κτηνοτρόφο για να του πουν ότι μπορούσε να φέρει τα ζώα του.
Έκαναν επίσης το πιο αγνώμονο καθήκον του επαγγέλματος: να πουν «πρέπει να φύγετε τώρα» σε κάποιον που αρνείται να αφήσει το σπίτι του — να παραμείνουν ευγενικοί, να επιμείνουν και να επιστρέψουν. Στους αιρετούς, στις γραμματείς των δήμων, στους τεχνικούς υπαλλήλους και στη δημοτική αστυνομία: αυτές οι γραμμές λένε σε όσους δεν θα δουν το όνομά τους σε καμία ανακοίνωση ότι είδαμε το φως τους αναμμένο.
Οι σύλλογοι: η εφοδιαστική της παρηγοριάς
Όταν εκατοντάδες άνθρωποι φτάνουν τη νύχτα σε ένα γυμναστήριο, χρειάζεται κάποιος που ξέρει ήδη τι πρέπει να γίνει. Αυτή είναι η δουλειά των εγκεκριμένων οργανώσεων πολιτικής προστασίας — του Γαλλικού Ερυθρού Σταυρού, της Protection civile, των διασωστών και των αντίστοιχων τοπικών φορέων — και των μεγάλων οργανώσεων αλληλεγγύης που πλαισιώνουν το έργο τους: υποδοχή, εγκατάσταση, διανομή νερού και γευμάτων, στήσιμο σταθμού πρώτων βοηθειών, φροντίδα των ευάλωτων ανθρώπων, ακρόαση όσων λυγίζουν στις δύο το πρωί. Οργανώνουν επίσης όσα δεν βλέπει ποτέ κανείς: τη στήριξη των ίδιων των ανθρώπων της επέμβασης, την ψυχολογική βοήθεια μετά, την αποκατάσταση και τις διαδικασίες.
Δίπλα τους βρίσκονται οι δημοτικές εφεδρείες πολιτικής προστασίας — κάτοικοι εκπαιδευμένοι και δεσμευμένοι εκ των προτέρων να βοηθούν τον δήμο τους — και οι φιλοζωικές οργανώσεις, που απομακρύνουν άλογα, τρομαγμένες γάτες και ζώα εκτροφής, γιατί για πολλές οικογένειες ένα ζώο δεν είναι λεπτομέρεια: είναι μέλος του νοικοκυριού που αρνούνταν να εγκαταλείψουν. Όλοι αυτοί φορούν γιλέκο και όχι κράνος και δεν μετρούν τη βραδιά τους σε ώρες.
Και οι ανώνυμοι, που δεν ζήτησαν την άδεια κανενός
Και ύστερα υπάρχει ό,τι δεν χωρά σε καμία οργάνωση. Ο γείτονας που ξετυλίγει τριακόσια μέτρα λάστιχο ποτίσματος. Ο φούρναρης που φέρνει αρτοσκευάσματα στον πυροσβεστικό σταθμό στις πέντε το πρωί. Η γυναίκα που αναλαμβάνει δύο παιδιά για να μπορέσουν οι γονείς τους να αδειάσουν ένα σπίτι. Εκείνος που πλένει τις στολές, εκείνη που φέρνει φορτιστές τηλεφώνου, εκείνος που ανοίγει δωρεάν το εξοχικό του μέσα στην καρδιά της σεζόν, όσοι αφήνουν μπολ με φαγητό για τα σκυλιά που φιλοξενήθηκαν επειγόντως, οι ομάδες του χωριού όπου κάποιος έγραψε απλά: «έχω δύο δωμάτια, πείτε μου».
Αυτό το κομμάτι δεν μετριέται, δεν σχεδιάζεται και είναι ακριβώς αυτό που κάνει μια καταστροφή βιώσιμη. Έχει ένα παλιομοδίτικο όνομα που ποτέ δεν ταίριαξε καλύτερα: αλληλεγγύη.
Τι μας διδάσκει αυτή η αλυσίδα
Ένα πράγμα αξίζει να ειπωθεί με σοβαρότητα: τη στιγμή που δημοσιεύουμε, οι φλόγες δεν έχουν αφαιρέσει τη ζωή κανενός κατοίκου, ούτε στο Βαρ ούτε στη Ζιρόντ. Σπίτια κάηκαν, εργαλεία δουλειάς χάθηκαν — όμως οι εκκενώσεις πέτυχαν τον σκοπό τους. Αυτό δεν είναι τύχη. Είναι το ακριβές αποτέλεσμα του θάρρους των μεν και της πειθαρχίας των δε: προειδοποιήσεις που λαμβάνονται σοβαρά υπόψη, έγκαιρες αποχωρήσεις, τήρηση των οδηγιών. Οι μόνοι νεκροί αυτού του καλοκαιριού είναι άνδρες που προστάτευαν τους άλλους, και μόνο αυτό δείχνει πόσο τους οφείλουμε.
Το δεύτερο δίδαγμα είναι πιο σκληρό. Μια τόσο όμορφη αλυσίδα δεν θα έπρεπε να χρειάζεται να καλύπτει όσα δεν προετοιμάστηκαν. Καθαρίστε τη βλάστηση γύρω από τα σπίτια — είναι νομική υποχρέωση και, πάνω απ’ όλα, προστασία. Ενταχθείτε στη δημοτική εφεδρεία του δήμου σας, όταν έχετε τον χρόνο και την ενέργεια. Εκπαιδευτείτε στις σωτήριες πρώτες βοήθειες. Δώστε στις πυροσβεστικές υπηρεσίες τα μέσα για μια ολοένα μεγαλύτερη αντιπυρική περίοδο. Και τηρήστε τη δέσμευση για το κλίμα, γιατί κάθε δέκατο του βαθμού που αποφεύγουμε σημαίνει καλοκαίρια λίγο λιγότερο εύφλεκτα για όσους έρθουν μετά από εμάς.
Πώς να βοηθήσετε πραγματικά
Μην πηγαίνετε στην περιοχή: ένα όχημα περίεργου σε στενό δρόμο σημαίνει ότι μια υδροφόρα δεν μπορεί να προχωρήσει. Κάντε χρηματική δωρεά σε εγκεκριμένη οργάνωση αντί να προσφέρετε αντικείμενα που δεν έχουν ζητηθεί — η διαλογή τους κοστίζει ώρες εθελοντικής εργασίας. Δεσμευτείτε από πριν: δημοτική εφεδρεία, εθελοντής πυροσβέστης, εθελοντισμός σε σύλλογο· η προετοιμασία γίνεται τον Φεβρουάριο, όχι την ημέρα της φωτιάς. Ελέγξτε τις ασφαλίσεις σας και τις υποχρεώσεις καθαρισμού της βλάστησης. Κι αν δεν μπορείτε να κάνετε τίποτε από αυτά: φιλοξενήστε, ταΐστε, προσέξτε τα παιδιά, ακούστε — από εκεί αρχίζει η αλυσίδα.
Σε όλους όσοι κράτησαν αυτό το καλοκαίρι έναν σωλήνα, ένα τιμόνι, ένα κλειδί γυμναστηρίου ή ένα χέρι: ευχαριστούμε. Η λέξη είναι μικρή· αυτό που σηκώσατε δεν ήταν.
— Η συντακτική ομάδα του Terondo, κατόπιν αιτήματος της Οντρέ