นิตยสาร

ทำไมยุค 80 ถึงไม่ยอมจบเสียที

หูฟังครอบหู เทปคาสเซ็ตในกระเป๋า หนังเช่าดูช่วงสุดสัปดาห์: ยุค 80 สร้างกิจวัตรที่เรายังคงทำซ้ำจนถึงวันนี้ แม้จะอยู่ในรูปแบบอื่น สี่สิบปีต่อมา ซีรีส์ เพลงฮิต และวิดีโอเกมยังคงย้อนกลับไปหาทศวรรษแห่งแสงนีออนนั้น ทำไมยุคนั้นโดยเฉพาะถึงไม่ยอมดับไปเสียที?

ทุกอย่างเริ่มจากเครื่องเล่นชิ้นเล็กสีฟ้ากับสีเงิน วันที่ 1 กรกฎาคม 1979 Sony วางจำหน่าย Walkman TPS-L2 ในญี่ปุ่น เครื่องเล่นเทปที่ถือได้ในมือ นับเป็นครั้งแรกที่ดนตรีไม่ใช่ของประจำห้องนั่งเล่นอีกต่อไป แต่เดินทางไปกับเรา ทั้งบนถนน บนรถเมล์ และในรถไฟใต้ดิน ยุค 80 จะเป็นทศวรรษแห่งหูฟัง เป็นช่วงเวลาที่แต่ละคนสร้างเพลงประกอบชีวิตของตัวเองท่ามกลางฝูงชน การกระทำเล็กๆ อย่างใส่เทปแล้วกดเล่น เปลี่ยนความสัมพันธ์ของเรากับเสียงไปนานก่อนเครื่องเล่นดิจิทัลพกพาและสตรีมมิง

ในขณะเดียวกัน วิทยุก็ได้รับอิสรภาพ ในฝรั่งเศส รัฐผูกขาดคลื่นวิทยุ ขณะที่สถานีเถื่อนออกอากาศอย่างหลบๆ ซ่อนๆ หลังการเลือกตั้งปี 1981 กฎหมายวันที่ 9 พฤศจิกายน 1981 อนุญาตให้มีสถานีวิทยุท้องถิ่นเอกชนและเปิดย่านความถี่ FM อย่างเต็มที่ ภายในไม่กี่เดือน สถานีนับร้อยผุดขึ้น รวมถึง NRJ ที่ก่อตั้งในปีเดียวกัน ในหลายพื้นที่ทั่วโลก FM กลายเป็นพื้นที่ของเสียงใหม่ ดนตรีเฉพาะกลุ่ม และดีเจผู้เป็นขวัญใจ การเปิดวิทยุ หมุนหาคลื่น แล้วบังเอิญเจอเพลงที่ไม่เคยรู้จัก นั่นคืออัลกอริทึมค้นพบเพลงในยุคนั้น ที่ไม่สมบูรณ์แบบแต่ชวนมหัศจรรย์

ที่บ้าน การปฏิวัติอีกอย่างส่งเสียงหึ่งอยู่ใต้โทรทัศน์ Sony เปิดตัว Betamax ในปี 1975 ส่วน JVC ตอบโต้ด้วย VHS ในปี 1976 และตลอดยุค 80 เครื่องบันทึกวิดีโอก็เริ่มเข้ามาอยู่ในบ้าน ตอนนี้เราบันทึกหนัง ดูซ้ำ หรือให้คนอื่นยืมได้ รายการโทรทัศน์จึงไม่ใช่นัดหมายที่ถูกกำหนดไว้แล้วอีกต่อไป รอบเครื่องนี้เกิดสถานที่แห่งหนึ่งที่ปัจจุบันสูญหายไปแล้ว นั่นคือร้านเช่าวิดีโอที่มีชั้นวางปกหนังสีฉูดฉาด คำแนะนำจากพนักงานหน้าเคาน์เตอร์ และค่าปรับเมื่อคืนช้า การเลือกหนังในคืนวันศุกร์กลายเป็นทริปของครอบครัว และไม่มีแพลตฟอร์มสตรีมมิงใดมาแทนที่พิธีกรรมนี้ได้อย่างแท้จริง

วันที่ 1 สิงหาคม 1981 ช่องเคเบิลอเมริกันช่องใหม่ออกอากาศมิวสิกวิดีโอเพลงแรก «Video Killed the Radio Star» ของวง Buggles MTV ถือกำเนิดขึ้น พร้อมกับแนวคิดที่ว่าดนตรีเป็นสิ่งที่ต้องดูด้วย มิวสิกวิดีโอกลายเป็นหนังสั้น: ในปี 1983 ไมเคิล แจ็กสันเปลี่ยน «Thriller» จากอัลบั้มที่ออกปลายปี 1982 ให้กลายเป็นหนังสั้นความยาวเกือบสิบสี่นาที กำกับโดยจอห์น แลนดิส ทศวรรษนี้สร้างซูเปอร์สตาร์ระดับโลกด้วยทั้งภาพและเสียง ตั้งแต่มาดอนน่าถึงปรินซ์ และวางไวยากรณ์ทางภาพ ทั้งแสงนีออน เสื้อเสริมไหล่ และหมอกในสตูดิโอ ซึ่งเพลงป๊อปปัจจุบันยังหยิบมาอ้างอิงอย่างเอร็ดอร่อย

ต้องนึกถึงเสียงอึกทึกครึกครื้นในร้านเกมอาร์เคดด้วย หลังจาก «Space Invaders» (1978) เกม «Pac-Man» ของ Namco ก็ครองโลกในปี 1980 และ «Donkey Kong» ของ Nintendo ทำให้ช่างไม้หนวดเฟิ้มกระโดดโลดเต้นในปี 1981 ซึ่งต่อมาคือมาริโอ ผู้คนเล่นเกมด้วยการยืน มือหนึ่งถือเหรียญ ท่ามกลางผู้ชม คะแนนสูงสุดแสดงด้วยอักษรย่อสามตัว เป็นชื่อเสียงเฉพาะถิ่นที่อยู่ได้ไม่นาน ยุคทองของเกมอาร์เคดนี้วางรากฐานให้อุตสาหกรรมที่เติบโตจนมหึมา และทุกวันนี้พิกเซล เสียงบี๊บ และตู้เกมกลับมามีชีวิตทั้งในบาร์ย้อนยุคและในสุนทรียะแบบเกมอินดี้มากมาย

เพราะยุค 80 หวนกลับมาอยู่เรื่อยๆ ในปี 2016 ซีรีส์ «Stranger Things» ของ Netflix พาผู้ชมหลายล้านคนกลับไปยังเมืองเล็กๆ ในอเมริกาปี 1983 พร้อมจักรยานและวิทยุสื่อสาร เพลงก็เดินตามมา: กระแสซินธ์เวฟซึ่งมีคาวินสกี ศิลปินชาวฝรั่งเศส เป็นหนึ่งในผู้ขับเคลื่อน ปลุกซินธิไซเซอร์แห่งยุคนั้นให้ฟื้นคืน โดยเพลง «Nightcall» (2010) ของเขาช่วยแต่งแต้มบรรยากาศให้ภาพยนตร์ «Drive» ในปี 2011 ในปี 2019 «Blinding Lights» ของ The Weeknd โอบรับเสียงแบบนี้อย่างเต็มที่และกลายเป็นหนึ่งในเพลงฮิตระดับโลกที่ยิ่งใหญ่ที่สุดแห่งยุคสตรีมมิง วงการภาพยนตร์ก็ร่วมกระแสด้วย ตั้งแต่ «Top Gun: Maverick» (2022) ไปจนถึงภาคต่อใหม่ๆ ของ «Ghostbusters»

ความคิดถึงที่ฝังแน่นนี้บอกอะไรเกี่ยวกับเรา? ยุค 80 คือทศวรรษสุดท้ายก่อนอินเทอร์เน็ต ไม่มีแชตทันที ไม่มีโซเชียลมีเดีย มีช่องโทรทัศน์และสถานีวิทยุเพียงไม่กี่แห่ง เมื่อไม่มีตัวเลือกไม่รู้จบ ความทรงจำจึงเป็นสิ่งที่ทุกคนมีร่วมกัน ทุกคนดูมิวสิกวิดีโอเดียวกัน ฮัมเพลงประกอบรายการเดียวกัน และรอรายการเดียวกัน วัฒนธรรมร่วมนี้ซึ่งเกือบจะสลายไปในยุคของคำแนะนำเฉพาะบุคคล ทำให้ความทรงจำเหล่านั้นมีความอ่อนหวานเป็นพิเศษ และสิ่งที่ดีที่สุดก็คือโลกเหล่านี้ยังไม่หายไป ที่ไหนสักแห่ง ณ ขณะนี้ วิทยุยังเปิดเพลงเหล่านั้น ช่องโทรทัศน์ยังฉายภาพเหล่านั้นซ้ำ และแค่ปรับคลื่นก็กลับไปได้

← นิตยสาร