MAGASIN
Siyam na buwan sa pagitan ng dalawang tag-init para maghanda at kumilos
Kolum
ni Marie-Christine Corfù
Ito ang unang tekstong isinulat ko sa tulong ng artificial intelligence. Para malinaw ang lahat: akin ang mga ideya, paninindigan at pagwawasto — isinulat ko ang mga ito sa kamay at saka muling binasa. Tinulungan ako ng AI na ayusin ang pagkakalahad. Nilalagdaan ko ang tekstong ito at inaako ko ang pananagutan dito.
Siyam na buwan… Siyam na buwan?
Para maiwasan hangga't maaari ang ganitong pinsala sa ekolohiya at ekonomiya — at higit sa lahat, sa tao.
Ano ang dapat nating matutuhan mula sa tag-init na ito ng 2026?
Sobra-sobra na ang mga sakunang dulot ng klima: mapaminsala ang mga ito at napakahirap iwasan. Pinahihina rin ng mga ito ang tao at ang kalikasang lubha niyang kailangan. Para sa atin at sa susunod sa atin: mga anak at apo.
Isinulat ko sa kamay ang mga linyang ito isang gabi, matapos ibaba ang diyaryo. Wala itong hinihingi kaninuman. Nagtatanong lamang ito ng isang bagay na hindi na nawala sa isip ko: siyam na buwan.
Siyam na buwan ang itinatagal ng taon na walang malalaking sunog sa kagubatan. Oktubre, Nobyembre, Disyembre, Enero — hanggang sa unang pag-init ng panahon. Siyam na buwan kung kailan naghihintay ang kagubatan sa gawaing halos walang gumagawa.
Hindi napagtatagumpayan ang sunog sa kagubatan tuwing Agosto. Napagtatagumpayan ito, o natatalo, tuwing Pebrero — sa katahimikan ng mga buwang wala nang nagsasalita tungkol sa mga kagubatan.
Ang nakikita ng kahit sino kapag naglalakad sa gubat
Hindi kailangang maging eksperto sa kagubatan. Siksikan ang mga halaman sa ilalim ng mga puno. Umaabot ang mga palumpong hanggang sa mga unang sanga at nagiging perpektong hagdan para umakyat ang apoy sa mga tuktok ng puno. Nagsasara muli ang mga daang dating dinaraanan ng trak. Wala nang nag-aalaga sa mga pribadong lupang hinati-hati, minana at bahagyang kinalimutan. At sa gilid ng mga residensiyal na lugar, umaabot ang mga halaman sa mga panara ng bintana.
Walang misteryo sa gawaing ito. Kailangan dito ang mga tao, oras at lakas-paggawa. Iyan mismo ang kulang — habang ang iba naman, kasabay nito, ay walang makitang trabaho.
Ang ideya sa isang pangungusap
Sa loob ng siyam na buwan bawat taon, kailangan ng kagubatan ang gawaing walang gumagawa; buong taon namang naghahanap ng trabahong hindi nila makita ang mga tao. Pagtagpuin natin ang dalawa.
Hindi bilang parusang nagkukunwaring pagkakaisa, kundi bilang isang hanapbuhay: mga pana-panahong pangkat para magpanatili ng kagubatan, tatanggapin sa trabaho mula taglagas hanggang tagsibol, susuwelduhan, sasanayin, bibigyan ng kagamitan at pamamahalaan ng mga propesyonal. May kontrata, sahod at kwalipikasyong makukuha.
Napakakongkreto ng gagawin nila: linisin ang mga gilid ng kalsada at paligid ng mga bahay, buksan muli ang mga daang dinaraanan ng mga pangkat ng tagasagip, bawasan ang sobrang kapal ng mga halaman sa ilalim ng mga puno, panatilihin ang mga pinagkukunan ng tubig, at tulungan ang matatanda o malalayong may-ari ng lupa na gawin ang mga hindi na nila kayang gawin nang mag-isa.
Mag-alok, huwag kailanman magpilit
Ang mahalagang salita ay mag-alok. Makatarungang magbigay ng tulong-pinansyal sa taong naghahanap ng trabaho, at hindi ito dapat galawin. Pero mas mabuti kaysa paghihintay ang mag-alok sa sinumang nais nito ng kapaki-pakinabang na trabahong may patas na bayad, nag-iiwan ng kasanayan at nagpapanatiling nakatayo ang kagubatan.
Gagawing parusa ng obligasyon ang isang hanapbuhay. At hindi ka basta nag-aabot ng chainsaw sa isang tao sa matarik na dalisdis kung sapilitan siyang ipinadala roon. Dito, hindi lamang kagandahang-loob ang kusang paglahok: kondisyon ito para sa kaligtasan.
Simple ang kuwenta, at totoo ito sa lahat ng klima. Ang isang ektaryang nasunog ay katumbas ng oras ng pagpapalipad ng mga eroplano, mga hanay ng dagdag na puwersa, kabayaran at muling pagtatanim — kung minsan, mga buhay. Ang isang ektaryang inalagaan ay katumbas ng oras ng gawaing pantao, na binabayaran sa mga taong kung hindi ay maghihintay lamang.
At ang mga maglalaan ng ilang dulong sanlinggo
Bukod sa mga trabahong ito, nariyan ang lahat ng handang magbigay ng kaunting panahon nila, at matatagpuan na sila saanman: mga naglalakad sa kabundukan, mangangaso, samahan, at mga residenteng mahal ang burol nila. Isang pagkilala ang kulang sa kanila — konkretong pagpapahalaga sa oras na ibinigay nila. Hindi para bilhin ang kanilang pagkabukas-palad, kundi para sabihing may halaga ito.
Tatlong kondisyon, at ikaapat pa
Pagsasanay: may nasusugatan at namamatay bawat taon sa gawaing pangkagubatan; hindi ito dapat basta subukan lang. Pangangasiwa: magtrabaho ayon sa plano, sa ilalim ng awtoridad ng mga propesyonal, hindi batay lamang sa mabubuting hangarin. Tagal: programang inuulit bawat taon, hindi anunsiyong kasunod ng sakuna na nalilimutan pagdating ng unang ulan.
At may ikaapat na kondisyon na hindi gaanong teknikal: paggalang. Hindi magiging ekstra sa patakaran sa empleyo ang mga babaeng at lalaking ito. Gagawa sila ng mahirap, marumi at kailangang-kailangang trabaho — na hindi nakikita ang resulta, dahil hindi nagiging pangunahing balita ang sunog na hindi nangyari.
Para sa mga gagawa nito
Ngayong tag-init, marunong tayong magpasalamat sa mga bumbero. Taos-puso natin silang pasasalamatan, at lubos nila itong karapat-dapat. Pero ang pinakamainam na paraan para pasalamatan sila ay hindi ang palakpakan sila sa Agosto: bigyan sila sa Enero ng kagubatang mas mahirap magliyab.
Walang bansang may higit na karapatan dito kaysa sa iba. Saanman nagtatagpo ang kagubatan at mga bahay, at saanman may mga taong naghahanap ng trabaho, posible ang ganitong pagtutugma. Magkakahawig na ngayon ang mga tag-init sa iba’t ibang kontinente; gayundin ang siyam na buwang nauuna rito.
Sa araw na maisasakatuparan ito ng isang pamahalaan — sa atin man o sa iba — mas marami na itong magagawa para sa kaligtasan ng lahat kaysa sampung planong inanunsiyo sa harap ng mga abong mainit pa.
Sa araw na iyon, magbibigay-galang ako.
— Marie-Christine Corfù