TẠP CHÍ

Viên kim cương Hope: từ Louis XIV đến Smithsonian, ba thế kỷ của sắc xanh độc nhất vô nhị

Được một thương nhân Pháp mua ở Ấn Độ, được Vua Mặt Trời đeo, bị đánh cắp trong Cách mạng Pháp, được cắt lại để xóa dấu vết, được Cartier bán lại cùng một lời nguyền bịa ra cho dịp này — rồi được gửi đến Smithsonian… bằng bưu kiện. Câu chuyện có thật về viên kim cương nổi tiếng nhất thế giới.

Viên đá nặng 45,52 carat, có sắc xanh thẫm mà các nhà ngọc học gọi là «xanh xám đậm kiểu fancy», và có lẽ là hiện vật bảo tàng được ngắm nhiều nhất ở Hoa Kỳ. Nhưng viên kim cương Hope không ra đời tại Smithsonian: nó xuất phát từ một mỏ ở Ấn Độ, rồi trải qua ba thế kỷ với ba lần thay đổi giác cắt, đi qua sáu quốc gia và ít nhất một lần đổi danh tính.

Mọi chuyện bắt đầu với thương nhân kiêm nhà du hành người Pháp Jean-Baptiste Tavernier, người mang từ Ấn Độ — rất có thể là các mỏ Golconda — về một viên kim cương xanh thô khoảng 112 carat. Năm 1668, ông bán viên đá cho Louis XIV cùng một lô đá quý khác. Vua Mặt Trời cho cắt lại thành hình trái tim nặng 67 carat, gọi là «viên kim cương xanh của Vương miện Pháp» — viên Xanh Pháp. Louis XV cho gắn nó lên huy hiệu của Huân chương Lông cừu Vàng, vật trang sức lộng lẫy nhất của chế độ quân chủ.

Rồi Cách mạng Pháp nổ ra. Tháng 9 năm 1792, Kho Nội thất Quốc gia, nơi lưu giữ các bảo vật của Vương miện, bị cướp phá suốt năm đêm. Viên Xanh Pháp biến mất — mãi mãi. Bởi viên đá xuất hiện trở lại ở London hai mươi năm sau, vào năm 1812, là một viên kim cương xanh nặng khoảng 45 carat, đã được cắt lại và không còn nhận ra được. Các sử gia lưu ý rằng nó xuất hiện ngay sau khi thời hiệu truy tố vụ trộm hết hạn. Phải đến năm 2008–2009, bằng chứng mới được xác lập: dựa vào mô hình bằng chì của viên Xanh Pháp được tìm thấy tại Bảo tàng Paris, các nhà nghiên cứu chứng minh Hope thực sự được cắt từ viên kim cương bị đánh cắp của Louis XIV.

Còn tên gọi của viên đá bắt nguồn từ một chủ ngân hàng London, Henry Philip Hope, người có danh mục bộ sưu tập nhắc đến viên đá vào năm 1839. Sau gia đình Hope, viên kim cương chuyền tay hết người này đến người khác cho tới khi đến với Pierre Cartier. Năm 1910, Cartier nhận ra một điều cốt yếu: viên đá rất đẹp, nhưng câu chuyện về nó còn bán chạy hơn. Ông gom những cái chết dữ dội, vụ phá sản và nỗi đau của các chủ nhân trước đây — có thật hoặc được sắp đặt — thành một «lời nguyền», rồi kể chuyện ấy cho Evalyn Walsh McLean, một nữ thừa kế giàu có người Mỹ từng tâm sự rằng những món đồ mang điềm gở lại đem may mắn đến cho bà. Năm 1911, bà mua Hope với giá 180.000 đô la. Bà đeo viên đá suốt đời — theo chuyện kể trong gia đình, đôi khi bà còn giấu nó trong gối ở phòng khách khi mở tiệc để khách phải đi tìm.

Năm 1949, nhà kim hoàn New York Harry Winston mua lại bộ sưu tập của bà McLean quá cố. Suốt chín năm, ông đưa Hope đi khắp nước Mỹ trong «Triều đình châu báu» của mình, một triển lãm lưu động gây quỹ cho các hoạt động từ thiện. Sau đó, ngày 10 tháng 11 năm 1958, ông thực hiện một nghĩa cử đặt nền móng cho bộ sưu tập đá quý quốc gia Hoa Kỳ: tặng viên kim cương cho Smithsonian. Ông gửi nó từ New York đến Washington… bằng thư bảo đảm, trong một gói giấy kraft. Biên nhận — 145,29 đô la, đã gồm bảo hiểm — được trưng bày cạnh viên đá.

Kể từ đó, Hope chỉ rời Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia vài lần. Hàng chục triệu khách tham quan đã đi qua tủ trưng bày xoay của viên đá. Còn «lời nguyền» thì không cướp đi sinh mạng nào nữa — ngoài việc khiến vài người phụ trách bảo tàng mất ngủ: bưu kiện năm 1958 đến nay vẫn là chuyến vận chuyển đá quý nhàn tênh nhất trong lịch sử các bảo tàng.

← Tạp chí