MAGAZINE

De Hope-diamant: van Lodewijk XIV tot het Smithsonian, drie eeuwen van een blauw dat nergens anders bestaat

Gekocht in India door een Franse handelaar, gedragen door de Zonnekoning, gestolen tijdens de Revolutie, opnieuw geslepen om de sporen te verhullen, door Cartier verkocht met een speciaal daarvoor verzonnen vloek — en vervolgens per postpakket naar het Smithsonian gestuurd… Het waargebeurde verhaal van ’s werelds beroemdste diamant.

Hij weegt 45,52 karaat, heeft een diepblauwe kleur die edelsteenkundigen ‘fancy dark grayish blue’ noemen, en is waarschijnlijk het meest bekeken museumobject van de Verenigde Staten. Maar de Hope-diamant is niet in het Smithsonian ontstaan: hij werd gevonden in een Indiase mijn en doorkruiste drie eeuwen, waarbij hij drie keer opnieuw werd geslepen, zes keer van land wisselde en minstens één keer van identiteit veranderde.

Alles begint met de Franse handelaar en reiziger Jean-Baptiste Tavernier, die uit India — zeer waarschijnlijk uit de mijnen van Golconda — een ruwe blauwe diamant van ongeveer 112 karaat meebracht. In 1668 verkocht hij hem samen met een partij andere edelstenen aan Lodewijk XIV. De Zonnekoning liet hem herslijpen tot een hart van 67 karaat, de ‘blauwe diamant van de Franse kroon’ — de Bleu de France. Lodewijk XV liet hem zetten in het insigne van de Orde van het Gulden Vlies, de meest luisterrijke onderscheiding van de monarchie.

Dan breekt de Revolutie aan. In september 1792 wordt de Garde-Meuble national, waar de kroonjuwelen werden bewaard, vijf nachten lang geplunderd. De Bleu de France verdwijnt — voorgoed. De steen die twintig jaar later, in 1812, in Londen weer opduikt, is een blauwe diamant van ongeveer 45 karaat, opnieuw geslepen en onherkenbaar. Historici merken op dat dit kort na het verstrijken van de verjaringstermijn voor de diefstal gebeurt. Het bewijs komt pas in 2008-2009: onderzoekers tonen aan de hand van een loden model van de Bleu de France, teruggevonden in het museum in Parijs, aan dat de Hope inderdaad uit de gestolen diamant van Lodewijk XIV is geslepen.

De naam is afkomstig van de Londense bankier Henry Philip Hope, in wiens collectiecatalogus de steen in 1839 verschijnt. Na de familie Hope gaat de diamant van hand tot hand, tot hij bij Pierre Cartier belandt. In 1910 begrijpt die iets essentieels: de steen is prachtig, maar het verhaal verkoopt beter dan de steen. Hij voegt de gewelddadige sterfgevallen, faillissementen en het verdriet — echt of aangedikt — van vroegere eigenaars samen tot een ‘vloek’ en verkoopt die aan de rijke Amerikaanse erfgename Evalyn Walsh McLean, die ooit zei dat voorwerpen die ongeluk brengen haar juist geluk brachten. In 1911 koopt ze de Hope voor 180.000 dollar. Ze draagt hem haar hele leven — en volgens de familieoverlevering verstopte ze hem tijdens recepties soms in de kussens van haar salon, zodat haar gasten naar hem konden zoeken.

In 1949 koopt de New Yorkse juwelier Harry Winston de collectie van de overleden mevrouw McLean. Negen jaar lang reist de Hope door Amerika in zijn ‘Court of Jewels’, een reizende tentoonstelling ten bate van liefdadigheidsinstellingen. Op 10 november 1958 doet hij vervolgens iets waarmee de nationale edelsteencollectie van de Verenigde Staten haar oorsprong krijgt: hij schenkt de diamant aan het Smithsonian. Hij stuurt hem van New York naar Washington… per aangetekende post, in een pakje van kraftpapier. Het ontvangstbewijs — 145,29 dollar, inclusief verzekering — wordt naast de steen tentoongesteld.

Sindsdien heeft de Hope het National Museum of Natural History maar een handvol keren verlaten. Tientallen miljoenen bezoekers zijn langs zijn draaiende vitrine gelopen. De ‘vloek’ heeft geen slachtoffers meer gemaakt — behalve dan dat hij enkele conservatoren de slaap heeft gekost: het postpakket uit 1958 geldt nog altijd als het meest ontspannen vervoer van een edelsteen in de museumgeschiedenis.

← Magazine