นิตยสาร

เพชรโฮป: จากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 ถึงสถาบันสมิธโซเนียน สามศตวรรษแห่งสีน้ำเงินที่ไม่มีที่ใดเหมือน

พ่อค้าชาวฝรั่งเศสซื้อจากอินเดีย กษัตริย์สุริยะทรงสวม ถูกขโมยระหว่างการปฏิวัติ เจียระไนใหม่เพื่อกลบเกลื่อนร่องรอย จากนั้นคาร์เทียร์ขายต่อพร้อมคำสาปที่แต่งขึ้นเฉพาะกิจ — แล้วส่งไปยังสถาบันสมิธโซเนียน…ทางไปรษณีย์ เรื่องจริงของเพชรที่มีชื่อเสียงที่สุดในโลก

เพชรโฮปในตู้จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติแห่งชาติ กรุงวอชิงตัน (ภาพ: 350z33, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0) — เพชรโฮปในตู้จัดแสดงที่พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติแห่งชาติ กรุงวอชิงตัน ภาพ: 350z33, Wikimedia Commons — CC BY-SA 3.0.

เพชรเม็ดนี้หนัก 45.52 กะรัต มีสีน้ำเงินเข้มที่นักอัญมณีศาสตร์เรียกว่า «สีน้ำเงินอมเทาเข้มแฟนซี» และน่าจะเป็นวัตถุจัดแสดงในพิพิธภัณฑ์ที่มีผู้ชมมากที่สุดในสหรัฐฯ แต่เพชรโฮปไม่ได้ถือกำเนิดที่สถาบันสมิธโซเนียน หากเกิดในเหมืองแห่งหนึ่งของอินเดีย และตลอดสามศตวรรษที่ผ่านมา มันถูกเจียระไนใหม่สามครั้ง เปลี่ยนประเทศหกครั้ง และเปลี่ยนตัวตนอย่างน้อยหนึ่งครั้ง

เรื่องราวเริ่มต้นจากพ่อค้าและนักเดินทางชาวฝรั่งเศส ฌอง-บาติสต์ ตาแวร์นิเยร์ ผู้หอบเพชรดิบสีน้ำเงินหนักราว 112 กะรัตจากอินเดียกลับมา — มีความเป็นไปได้สูงว่ามาจากเหมืองโกลกอนดา ในปี 1668 เขาขายมันให้พระเจ้าหลุยส์ที่ 14 พร้อมอัญมณีอีกชุดหนึ่ง กษัตริย์สุริยะทรงให้เจียระไนใหม่เป็นรูปหัวใจ เหลือ 67 กะรัต กลายเป็น «เพชรสีน้ำเงินแห่งมงกุฎฝรั่งเศส» หรือบลูเดอฟรองซ์ ต่อมาพระเจ้าหลุยส์ที่ 15 จะทรงให้ประดับไว้บนเครื่องหมายแห่งเครื่องราชอิสริยาภรณ์ขนแกะทองคำ เครื่องราชอิสริยาภรณ์ที่หรูหราที่สุดของราชวงศ์

แล้วการปฏิวัติก็มาถึง ในเดือนกันยายน 1792 คลังหลวงแห่งชาติ ซึ่งเก็บรักษาอัญมณีแห่งมงกุฎ ถูกปล้นติดต่อกันห้าคืน บลูเดอฟรองซ์หายสาบสูญไปตลอดกาล เพราะอัญมณีที่ปรากฏขึ้นอีกครั้งในลอนดอนยี่สิบปีต่อมา ในปี 1812 เป็นเพชรสีน้ำเงินหนักราว 45 กะรัต ซึ่งถูกเจียระไนใหม่จนจำไม่ได้ นักประวัติศาสตร์ชี้ว่าเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นทันทีหลังพ้นกำหนดอายุความของคดีโจรกรรม ต้องรอจนถึงปี 2008-2009 จึงมีหลักฐานยืนยัน: นักวิจัยใช้แบบจำลองตะกั่วของบลูเดอฟรองซ์ที่ค้นพบในพิพิธภัณฑ์แห่งปารีส พิสูจน์ว่าเพชรโฮปถูกเจียระไนมาจากเพชรที่ถูกขโมยไปจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 จริง

สีน้ำเงินเข้มบนเนื้อเพชร 45.52 กะรัต: สีนี้มาจากร่องรอยของโบรอนในโครงผลึกคาร์บอน (ภาพ: dbking, Wikimedia Commons, CC BY 2.0) — สีน้ำเงินเข้มบนเนื้อเพชร 45.52 กะรัต: สีนี้มาจากร่องรอยของโบรอนในโครงผลึกคาร์บอน ภาพ: dbking, Wikimedia Commons — CC BY 2.0.

ส่วนชื่อของมันมาจากนายธนาคารชาวลอนดอน เฮนรี ฟิลิป โฮป ซึ่งมีชื่อเพชรปรากฏในบัญชีรายการคอลเลกชันของเขาเมื่อปี 1839 หลังจากตระกูลโฮป เพชรเม็ดนี้เปลี่ยนมือไปเรื่อย ๆ จนถึงปิแอร์ คาร์เทียร์ ซึ่งเข้าใจเรื่องสำคัญในปี 1910 ว่า เพชรเม็ดนี้งดงาม แต่เรื่องราวของมันขายได้ดีกว่าตัวเพชร เขารวบรวมเรื่องการเสียชีวิตอย่างรุนแรง การล้มละลาย และความโศกเศร้า — ทั้งเรื่องจริงและเรื่องที่จัดฉาก — ของเจ้าของคนก่อน ๆ แล้วปรุงเป็น «คำสาป» ก่อนนำไปเสนอแก่ทายาทสาวชาวอเมริกันผู้มั่งคั่ง เอเวลิน วอลช์ แมคลีน ซึ่งเคยบอกว่าวัตถุอัปมงคลกลับนำโชคมาให้เธอ ในปี 1911 เธอซื้อโฮปในราคา 180 000 ดอลลาร์ และสวมมันตลอดชีวิต — รวมถึงบางครั้งที่ซ่อนมันไว้ในหมอนอิงห้องรับแขกช่วงงานเลี้ยง ตามตำนานของครอบครัว เพื่อให้แขกช่วยกันหา

เอเวลิน วอลช์ แมคลีนในปี 1914 สามปีหลังซื้อโฮปจากปิแอร์ คาร์เทียร์ — ราคานี้รวมคำสาปแล้ว (ภาพ: Harris & Ewing, 1914, หอสมุดรัฐสภา, สาธารณสมบัติ) — เอเวลิน วอลช์ แมคลีนในปี 1914 สามปีหลังซื้อโฮปจากปิแอร์ คาร์เทียร์ — ราคานี้รวมคำสาปแล้ว ภาพ: Harris & Ewing, 1914 — หอสมุดรัฐสภา, สาธารณสมบัติ.

ในปี 1949 แฮร์รี วินสตัน ช่างอัญมณีแห่งนิวยอร์ก ซื้อคอลเลกชันของนางแมคลีนผู้ล่วงลับ เป็นเวลาเก้าปีที่เขาพาโฮปเดินทางไปทั่วอเมริกาใน «ราชสำนักแห่งอัญมณี» ซึ่งเป็นนิทรรศการเคลื่อนที่เพื่อสนับสนุนงานการกุศล จากนั้นในวันที่ 10 พฤศจิกายน 1958 เขาทำสิ่งที่เป็นจุดเริ่มต้นของคอลเลกชันอัญมณีแห่งชาติของสหรัฐฯ โดยมอบเพชรให้สถาบันสมิธโซเนียน แล้วส่งมันจากนิวยอร์กไปวอชิงตัน…ทางไปรษณีย์แบบลงทะเบียน ในห่อกระดาษคราฟต์ ใบเสร็จราคา 145,29 ดอลลาร์ รวมค่าประกัน จัดแสดงอยู่ข้างเพชร

ปี 1974: โฮปอยู่ในกรอบจี้ ล้อมด้วยเพชรขาวสิบหกเม็ด — กรอบคาร์เทียร์ที่ยังคงสวมอยู่จนถึงทุกวันนี้ (ภาพ: Smithsonian Institution Archives, 1974, สาธารณสมบัติ) — ปี 1974: โฮปอยู่ในกรอบจี้ ล้อมด้วยเพชรขาวสิบหกเม็ด — กรอบคาร์เทียร์ที่ยังคงสวมอยู่จนถึงทุกวันนี้ ภาพ: Smithsonian Institution Archives, 1974 — สาธารณสมบัติ.

นับแต่นั้นมา โฮปออกจากพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติแห่งชาติไปเพียงไม่กี่ครั้ง ผู้เยี่ยมชมหลายสิบล้านคนเดินผ่านตู้จัดแสดงที่หมุนได้ของมัน ส่วน «คำสาป» ก็ไม่ได้คร่าชีวิตใครอีก — นอกจากพรากการนอนหลับของภัณฑารักษ์บางคน: พัสดุไปรษณีย์ในปี 1958 ยังคงเป็นการขนส่งอัญมณีที่สบาย ๆ ที่สุดในประวัติศาสตร์พิพิธภัณฑ์

เครดิตภาพ
1. 350z33, Wikimedia Commons — CC BY-SA 3.0
2. Smithsonian Institution Archives, 1974 — สาธารณสมบัติ
3. Harris & Ewing, 1914 — หอสมุดรัฐสภา — สาธารณสมบัติ
4. dbking, Wikimedia Commons — CC BY 2.0
Wikimedia Commons — Smithsonian Institution

← นิตยสาร