ΠΕΡΙΟΔΙΚΌ

Το διαμάντι Hope: από τον Λουδοβίκο ΙΔ΄ στο Smithsonian, τρεις αιώνες ενός μοναδικού μπλε

Το αγόρασε στην Ινδία ένας Γάλλος έμπορος, το φόρεσε ο Βασιλιάς Ήλιος, κλάπηκε στη διάρκεια της Επανάστασης, ξανακόπηκε για να χαθούν τα ίχνη του, μεταπωλήθηκε από τον Cartier με μια κατάρα που επινοήθηκε ειδικά για την περίσταση — και κατόπιν στάλθηκε στο Smithsonian… ταχυδρομικώς. Η αληθινή ιστορία του διασημότερου διαμαντιού στον κόσμο.

Ζυγίζει 45,52 καράτια, έχει ένα βαθύ μπλε που οι γεμολόγοι αποκαλούν «φανταχτερό σκούρο γκριζομπλέ» και είναι πιθανότατα το πιο πολυθέατο μουσειακό αντικείμενο στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όμως το διαμάντι Hope δεν γεννήθηκε στο Smithsonian: γεννήθηκε σε ένα ινδικό ορυχείο και διέσχισε τρεις αιώνες, αλλάζοντας τρεις φορές κοπή, έξι φορές χώρα και τουλάχιστον μία φορά ταυτότητα.

Όλα αρχίζουν με τον Γάλλο έμπορο και ταξιδιώτη Ζαν-Μπατίστ Ταβερνιέ, που φέρνει από την Ινδία — πιθανότατα από τα ορυχεία της Γκολκόντα — ένα ακατέργαστο μπλε διαμάντι περίπου 112 καρατίων. Το 1668 το πουλά στον Λουδοβίκο ΙΔ΄ μαζί με μια ολόκληρη παρτίδα πολύτιμων λίθων. Ο Βασιλιάς Ήλιος το βάζει να ξανακοπεί σε σχήμα καρδιάς, 67 καρατίων: γίνεται το «μπλε διαμάντι του Γαλλικού Στέμματος» — το Μπλε της Γαλλίας. Ο Λουδοβίκος ΙΕ΄ το τοποθετεί στο έμβλημα του Τάγματος του Χρυσόμαλλου Δέρατος, της πιο μεγαλοπρεπούς διάκρισης της μοναρχίας.

Ύστερα έρχεται η Επανάσταση. Τον Σεπτέμβριο του 1792, η Εθνική Αποθήκη Επίπλων, όπου φυλάσσονταν τα κοσμήματα του Στέμματος, λεηλατείται επί πέντε νύχτες. Το Μπλε της Γαλλίας εξαφανίζεται — για πάντα. Γιατί η πέτρα που επανεμφανίζεται στο Λονδίνο είκοσι χρόνια αργότερα, το 1812, είναι ένα μπλε διαμάντι περίπου 45 καρατίων, ξανακομμένο και αγνώριστο. Όπως επισημαίνουν οι ιστορικοί, αυτό συμβαίνει αμέσως μετά τη λήξη της παραγραφής της κλοπής. Θα χρειαστεί να φτάσουμε στο 2008-2009 για να αποδειχθεί: ερευνητές, με βάση ένα μολύβδινο μοντέλο του Μπλε της Γαλλίας που βρέθηκε στο Μουσείο του Παρισιού, αποδεικνύουν ότι το Hope πράγματι κόπηκε από το διαμάντι που είχε κλαπεί από τον Λουδοβίκο ΙΔ΄.

Το όνομά του προέρχεται από τον Λονδρέζο τραπεζίτη Χένρι Φίλιπ Χόουπ, στον κατάλογο της συλλογής του οποίου εμφανίζεται η πέτρα το 1839. Μετά τους Hope, το διαμάντι αλλάζει χέρια μέχρι να φτάσει στον Πιερ Καρτιέ, ο οποίος καταλαβαίνει το 1910 κάτι ουσιώδες: η πέτρα είναι υπέροχη, αλλά η ιστορία της πουλάει καλύτερα από την ίδια την πέτρα. Συνθέτει τους βίαιους θανάτους, τις χρεοκοπίες και τις συμφορές — πραγματικές ή σκηνοθετημένες — των προηγούμενων ιδιοκτητών της σε μια «κατάρα» και την πουλά σε μια πλούσια Αμερικανίδα κληρονόμο, την Έβελιν Γουόλς ΜακΛιν, η οποία είχε πει πως τα γρουσούζικα αντικείμενα της έφερναν τύχη. Το 1911 αγοράζει το Hope για 180.000 δολάρια. Θα το φορά σε όλη της τη ζωή — και, σύμφωνα με τον οικογενειακό θρύλο, μερικές φορές το έκρυβε στα μαξιλάρια του σαλονιού της κατά τη διάρκεια δεξιώσεων, για να βάζει τους καλεσμένους της να το ψάχνουν.

Το 1949, ο Νεοϋορκέζος κοσμηματοπώλης Χάρι Γουίνστον αγοράζει τη συλλογή της εκλιπούσας κυρίας ΜακΛιν. Για εννέα χρόνια, περιφέρει το Hope σε όλη την Αμερική στο «Court of Jewels», μια περιοδεύουσα έκθεση υπέρ φιλανθρωπικών σκοπών. Ύστερα, στις 10 Νοεμβρίου 1958, κάνει μια κίνηση που θεμελιώνει την εθνική συλλογή πολύτιμων λίθων των Ηνωμένων Πολιτειών: δωρίζει το διαμάντι στο Smithsonian. Και το στέλνει από τη Νέα Υόρκη στην Ουάσιγκτον… ταχυδρομικώς, συστημένο, μέσα σε δέμα από χαρτί κραφτ. Η απόδειξη — 145,29 δολάρια, μαζί με την ασφάλιση — εκτίθεται δίπλα στην πέτρα.

Έκτοτε, το Hope έχει φύγει από το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας μόνο λίγες φορές. Δεκάδες εκατομμύρια επισκέπτες έχουν περάσει μπροστά από την περιστρεφόμενη προθήκη του. Η «κατάρα» δεν έχει προκαλέσει άλλα θύματα — εκτός ίσως από τον ύπνο μερικών επιμελητών: το ταχυδρομικό δέμα του 1958 παραμένει, μέχρι σήμερα, η πιο ανέμελη μεταφορά πολύτιμου λίθου στην ιστορία των μουσείων.

← Περιοδικό