DERGI

Hope Elması: XIV. Louis’den Smithsonian’a, başka hiçbir yerde bulunmayan bir mavinin üç yüzyıllık öyküsü

Fransız bir tüccar tarafından Hindistan’da satın alındı, Güneş Kral tarafından takıldı, Devrim sırasında çalındı, izleri kaybettirmek için yeniden kesildi, Cartier tarafından o sırada uydurulan bir lanetle birlikte yeniden satıldı — ardından Smithsonian’a… posta paketiyle gönderildi. Dünyanın en ünlü elmasının gerçek öyküsü.

45,52 karat ağırlığındadır; gemologların «fantazi koyu gri-mavi» diye adlandırdığı derin bir maviye sahiptir ve muhtemelen Amerika Birleşik Devletleri’nde en çok ziyaret edilen müze nesnesidir. Ancak Hope Elması Smithsonian’da doğmadı: Hindistan’daki bir madende ortaya çıktı ve üç yüzyıl boyunca üç kez kesim değiştirip altı ülke dolaşarak en az bir kez kimlik değiştirdi.

Her şey, Hindistan’dan — büyük olasılıkla Golconda madenlerinden — yaklaşık 112 karatlık ham mavi bir elmas getiren Fransız tüccar ve gezgin Jean-Baptiste Tavernier ile başlar. 1668’de taşı, başka taşlardan oluşan bir partiyle birlikte XIV. Louis’ye satar. Güneş Kral, taşı 67 karatlık bir kalp biçiminde yeniden kestirir: «Fransa Kraliyet Tacı’nın mavi elması» — Fransız Mavisi. XV. Louis onu monarşinin en görkemli nişanı olan Altın Post nişanına taktırır.

Sonra Devrim gelir. Eylül 1792’de, Kraliyet mücevherlerinin saklandığı Ulusal Mobilya Deposu beş gece boyunca yağmalanır. Fransız Mavisi ortadan kaybolur — bir daha dönmemek üzere. Çünkü yirmi yıl sonra, 1812’de Londra’da yeniden ortaya çıkan taş, yeniden kesilmiş ve tanınmaz hâle gelmiş yaklaşık 45 karatlık mavi bir elmastır. Tarihçilerin belirttiğine göre, hırsızlık suçuna ilişkin zamanaşımı süresi dolar dolmaz ortaya çıkmıştır. Kanıtın ortaya konması için 2008-2009’u beklemek gerekecektir: Paris Müzesi’nde bulunan Fransız Mavisi’nin kurşun modelinden yola çıkan araştırmacılar, Hope’un gerçekten de XIV. Louis’den çalınan elmastan kesildiğini gösterir.

Taşın adıysa, 1839’da koleksiyon kataloğunda elmasa yer veren Londralı bankacı Henry Philip Hope’tan gelir. Hope ailesinden sonra elmas elden ele geçer ve sonunda Pierre Cartier’ye ulaşır. Cartier, 1910’da temel bir şeyi kavrar: taş güzeldir ama öyküsü taştan daha iyi satar. Eski sahiplerinin gerçek ya da kurgulanmış şiddetli ölümlerini, iflaslarını ve kederlerini bir araya getirip bunları bir «lanet» hâline getirir; uğursuzluk getirdiğine inanılan eşyaların kendisine uğur getirdiğini söyleyen zengin Amerikalı mirasçı Evalyn Walsh McLean’e bu hikâyeyi sunar. McLean, 1911’de Hope’u 180.000 dolara satın alır. Hayatı boyunca onu takar — aile efsanesine göre, davetlerde bazen misafirlerini aratmak için salonundaki minderlerin arasına sakladığı da olur.

1949’da New Yorklu kuyumcu Harry Winston, merhum Bayan McLean’in koleksiyonunu satın alır. Dokuz yıl boyunca Hope’u, hayır işleri yararına düzenlediği gezici «Mücevherler Mahkemesi» sergisiyle Amerika’yı dolaştırır. Ardından, 10 Kasım 1958’de, Amerika Birleşik Devletleri’nin ulusal mücevher koleksiyonunun temelini atan bir adım atar: elması Smithsonian’a bağışlar. Ve onu New York’tan Washington’a… taahhütlü postayla, kraft kâğıdına sarılı bir paket içinde gönderir. Taşın yanında sergilenen makbuzda sigorta dâhil 145,29 dolar yazmaktadır.

O zamandan beri Hope, Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nden yalnızca birkaç kez ayrıldı. Döner vitrininin önünden on milyonlarca ziyaretçi geçti. «Lanet» ise artık kimsenin canını almadı — yalnızca birkaç küratörün uykusunu kaçırdı: 1958’deki posta paketi, bugün bile müze tarihindeki en rahat değerli taş nakliyesi olma özelliğini koruyor.

← Dergi