MAGAZYN

Diament Hope: od Ludwika XIV do Smithsonian, trzy stulecia błękitu, jakiego nie ma nigdzie indziej

Kupiony w Indiach przez francuskiego kupca, noszony przez Króla Słońce, skradziony podczas rewolucji, przeszlifowany, by zatrzeć ślady, sprzedany przez Cartiera wraz z wymyśloną na tę okazję klątwą — a następnie wysłany do Smithsonian… pocztową przesyłką. Prawdziwa historia najsłynniejszego diamentu świata.

Waży 45,52 karata, ma głęboki błękit, który gemmolodzy określają jako „fantazyjny ciemny szarawoniebieski”, i jest prawdopodobnie najczęściej oglądanym obiektem muzealnym w Stanach Zjednoczonych. Diament Hope nie powstał jednak w Smithsonian: wydobyto go w indyjskiej kopalni, a przez trzy stulecia trzykrotnie zmieniał szlif, sześciokrotnie kraj i co najmniej raz tożsamość.

Wszystko zaczyna się od francuskiego kupca-podróżnika Jean-Baptiste’a Taverniera, który przywiózł z Indii — najpewniej z kopalń w Golkondzie — surowy niebieski diament o masie około 112 karatów. W 1668 roku sprzedał go Ludwikowi XIV wraz z całą partią innych kamieni. Król Słońce kazał przeszlifować go na serce o masie 67 karatów: „niebieski diament Korony Francuskiej”, czyli Bleu de France. Ludwik XV oprawił go w insygnium Orderu Złotego Runa, najwspanialszego odznaczenia monarchii.

Nadchodzi rewolucja. We wrześniu 1792 roku Garde-Meuble national, gdzie przechowywano klejnoty koronne, został obrabowany przez pięć nocy. Bleu de France zniknął — na zawsze. Kamień, który dwadzieścia lat później, w 1812 roku, pojawił się w Londynie, był niebieskim diamentem o masie około 45 karatów, przeszlifowanym i nie do poznania. Jak zauważają historycy, stało się to tuż po upływie terminu przedawnienia kradzieży. Dowód udało się przedstawić dopiero w latach 2008–2009: badacze, wykorzystując ołowiany model Bleu de France odnaleziony w muzeum w Paryżu, wykazali, że Hope został oszlifowany ze skradzionego diamentu Ludwika XIV.

Nazwa diamentu pochodzi od londyńskiego bankiera Henry’ego Philipa Hope’a, w którego katalogu kolekcji kamień pojawił się w 1839 roku. Po rodzinie Hope diament przechodzi z rąk do rąk, aż trafia do Pierre’a Cartiera. W 1910 roku Cartier rozumie coś zasadniczego: kamień jest przepiękny, ale jego historia sprzedaje się lepiej niż sam kamień. Zbiera tragiczne zgony, bankructwa i cierpienia — prawdziwe lub podkoloryzowane — dawnych właścicieli i układa z nich „klątwę”. Sprzedaje ją zamożnej amerykańskiej dziedziczce, Evalyn Walsh McLean, która zwierzyła się, że pechowe przedmioty przynoszą jej szczęście. W 1911 roku kupuje Hope’a za 180 tysięcy dolarów. Nosi go przez całe życie — a według rodzinnej legendy podczas przyjęć czasem ukrywa go w poduszkach salonu, by goście mogli go szukać.

W 1949 roku nowojorski jubiler Harry Winston kupuje kolekcję zmarłej pani McLean. Przez dziewięć lat wozi Hope’a po Ameryce w ramach „Dworu Klejnotów”, objazdowej wystawy organizowanej na rzecz działalności charytatywnej. Następnie, 10 listopada 1958 roku, wykonuje gest, który da początek narodowej kolekcji klejnotów Stanów Zjednoczonych: przekazuje diament Smithsonian. Wysyła go z Nowego Jorku do Waszyngtonu… pocztą, przesyłką poleconą, w paczce z papieru pakowego. Potwierdzenie nadania — 145,29 dolara, z ubezpieczeniem — wystawiono obok kamienia.

Od tamtej pory Hope opuścił Narodowe Muzeum Historii Naturalnej zaledwie kilka razy. Przed jego obrotową gablotą przewinęły się dziesiątki milionów zwiedzających. „Klątwa” nie pochłonęła już żadnych ofiar — chyba że liczyć sen kilku kustoszy: pocztowa przesyłka z 1958 roku pozostaje do dziś najbardziej beztroskim transportem drogocennego kamienia w dziejach muzeów.

← Magazyn