DERGI
Var, Gironde: Korların yazı — ve hattı tutanlar
Bazı yazları plajlarıyla hatırlarız. Aralarında sekiz yüz kilometre bulunan iki ildeki bu yazı ise önce kokusuyla hatırlayacağız: kapatmaya vakit bulamadığımız pencerelerden evlere giren dumanın kokusuyla.
Var’da yangın, 22 Temmuz’da Pontevès’in yüksek kesimlerinde başladı; her kıvılcımı tehdide dönüştüren mistral rüzgârıyla yayıldı. Yaklaşık 2.500 hektar orman ve makilik yandı. Yaklaşık 1.200 itfaiyeci gece gündüz dönüşümlü çalışırken, Pontevès ve Barjols’tan yaklaşık 400 kişi ellerinde birer çantayla evlerini acilen terk edip alelacele açılan barınma merkezlerine gitti. Söndüğünü sandığımız yerlerde yangın yeniden başladı; uçaklar acilen yeniden görevlendirildi. Yaz yangınlarının acımasız işleyişi budur: her yer kapkara ya da yemyeşil olmadıkça hiçbir şey bitmiş sayılmaz.
Gironde’da — bizim buralarda — birkaç gün sonra aynı senaryo yeniden yaşandı; 2022’yi, La Teste-de-Buch ve Landiras yangınlarını unutmamış bir toprakta. Bu kez de harcanan büyük kaynaklara rağmen yangın ilerledi. Öyle ki valilik, herkesi aynı anda olduğu yerde donduran o siren sesi FR-Alert’i devreye sokarak yeni beldelerin tahliye edilmesini emretti. O sesi duyanlar bilir: bu artık bir bilgilendirme değil, gitme emridir. O salı günü de gün içinde yaklaşık on dört yeni yangın çıkışıyla mücadele edildi ve vali açıkça söyledi: yangın kontrol altına alınmış değil. Ama yangın şeritleri ilerledi — bir günde açılan uzunlukları yüz yirmi kilometreyi aştı — ve Le Haillan, Mérignac ve Eysines sakinleri evlerine dönebildi.
Herkes giderken kalanlar
Bunu açıkça yazmak gerek: binlerce kişi alevlerden uzaklaşırken kadınlar ve erkekler onlara doğru yürüdü. Başta itfaiyeciler — profesyoneller ve gönüllüler; gündelik hayatlarını bir kenara bırakıp üniformayı giyen komşular, zanaatkârlar, hemşireler. Sıcakla deliye dönmüş havada sırt çizgilerine teğet geçen Canadair ve Dash uçaklarının pilotları. Kapıları çalan, yaşlıları araçlara taşıyan, yolları güvenli hâle getiren ve boş evleri gözeterek yola çıkmanın kaygısına bir de yağmalanma korkusunun eklenmesini önleyen jandarmalar, polisler ve belediye polisleri. Spor salonlarını açan belediye başkanları ve belediye çalışanları; kamp yataklarını ve su şişelerini sıralayan gönüllüler. Bu satırlar hepsine tek bir şey söylüyor: teşekkürler. Sözcük küçük; onların üstlendiği yük değildi.
Ve bu salı günü bu teşekkür, kimsenin ona yüklemek istemediği bir ağırlık kazandı: pazartesiyi salıya bağlayan gece, otuz sekiz yaşındaki gönüllü itfaiyeci onbaşı Laurent Manson, müdahale sırasında, yolda, Bouches-du-Rhône’da hayatını kaybetti. Ay başından bu yana Fransa’da ölen dördüncü itfaiyeciydi; ondan önce Savoie’da genç bir gönüllü ve burada, Gironde’da, Bordeaux-Mérignac Havalimanı yangınıyla mücadele ederken hayatını kaybeden iki itfaiyeci vardı. Gönüllü, mecbur olmadığı hâlde yine de giden kişidir. Bu yangınlarda seksen sekiz kişi daha yaralı olarak çıktı. Bu satırlar onun ve cephede hayatını kaybeden meslektaşlarının, yakınlarının ve yas yükünü omuzlarında taşıyarak yeniden yangına dönen kışla arkadaşlarının önünde saygıyla eğiliyor.
Kaygı tahliye edilemiyor
Gitmek demek, neyin önemli olduğuna karar vermek için on dakika demek: evraklar, ilaçlar, ortada olmayan kedi, fotoğraflar. Sonra bekleyiş — en beter yer — başlıyor: bir uygulamadan rüzgârın yönünü takip etmek, fazla yakında kalmış bir komşuyu aramak, evin yarın hâlâ yerinde olup olmayacağını bilmemek. Bazıları duman kokan ama duvarları sapasağlam evlerine döndü. Başkaları daha fazlasını yitirdi: çatılar, hangarlar, tarım ya da bağcılık ekipmanları, arı kovanları, çitler, tarladaki ürünler — yalnızca eşyalarını değil, çalışma araçlarını, yani geleceklerini. Onlar için yangın ancak uzun sürecek başvuruların, ekspertizlerin ve yeniden inşa dönemlerinin sonunda gerçekten sönecek.
Yine de can kaybı bilançosu hakkında bir şey söylemek gerek: bu satırları yayımladığımız sırada alevler ne Var’da ne de Gironde’da bir sakinin canını aldı. Evler yandı, emekle kurulmuş hayatlar zarar gördü — ama tahliyeler amacına ulaştı. Bu şans eseri olmadı: kimi insanların cesaretinin ve başkalarının disiplininin doğrudan sonucuydu — ciddiye alınan uyarıların, zamanında kabul edilen ayrılışların, uyulan talimatların. Bu yaz yalnızca başkalarını koruyan insanların yasını tutuyor olmamız, onlara ne kadar borçlu olduğumuzu anlatıyor.
Ateşin bize söyledikleri
Son olarak bu alevlerin aydınlattığı gerçeğe bakmalıyız. 2026 sezonu, hatırladığımız bütün sezonlardan daha erken başladı: art arda sıcak hava dalgaları, yerleşmiş kuraklık, ocak ayından bu yana Fransa’da şimdiden yanan yaklaşık 40.000 hektar. Bunlar artık yaz kazaları değil; yazlarımızın yeni iklimi. Ve itfaiyecilerin cesareti, bu iklim karşısındaki tek politikamız olamaz.
Daha fazla uygulamak zorunda kalacağımız uyum adımlarının somut adları var: evlerin çevresini gerçekten temizleyip çalılardan arındırmak — yasal bir zorunluluktur ve her şeyden önce koruma sağlar; neyi ve nereye inşa ettiğimizi yeniden düşünmek; daha az yanıcı ormanların bakımını yapmak ve çeşitliliğini artırmak; uzayan bir yangın sezonuna uygun kaynakları SDIS’e sağlamak; hayat kurtaran müdahaleleri öğrendiğimiz gibi risk bilincini de okul sıralarından itibaren öğretmek. Ve bunların üzerinde, iklim taahhüdüne bağlı kalmak — çünkü önleyebildiğimiz her onda bir derece, gelecek kuşaklar için yazları biraz daha az yanıcı kılar.
Var yeniden ağaçlandıracak, Gironde da — bunu daha önce yaptı. Ama temmuzun dersi hepimize: ateş bizim hazır olmamızı beklemiyor. Ondan önce hazır olmak bize düşüyor.
— Audrey ile birlikte Terondo yayın ekibi