MAGAZYN
Var, Gironde: lato żarzących się popiołów — i ci, którzy trzymają linię
Są lata, które pamięta się za plaże. To lato, w dwóch departamentach oddalonych od siebie o osiemset kilometrów, zapamiętamy przede wszystkim przez zapach: dymu wpadającego do domów przez okna, których nie zdążyliśmy zamknąć.
W departamencie Var ogień wybuchł 22 lipca na wzgórzach w pobliżu Pontevès. Mistral podsycał płomienie, zamieniając każdą iskrę w zagrożenie. Spłonęło prawie 2 500 hektarów lasów i zarośli. Około 1 200 strażaków zmieniało się w dzień i w nocy, podczas gdy mniej więcej 400 mieszkańców Pontevès i Barjols w pośpiechu opuszczało domy, z torbą w ręku, udając się do naprędce otwartych punktów przyjęć. Ogień odżył tam, gdzie uznano go za ugaszony; samoloty pilnie skierowano ponownie do akcji. Tak działa okrutna mechanika letnich pożarów: nic się nie kończy, dopóki wszystko nie stanie się czarne albo znów zielone.
W Gironde — u nas — kilka dni później rozegrał się ten sam scenariusz, na ziemi, która nie zapomniała pożarów z 2022 roku w La Teste-de-Buch i Landiras. I tym razem ogień posuwał się naprzód mimo zaangażowania ogromnych sił, aż prefektura uruchomiła FR-Alert — sygnał, który w tej samej chwili zamraża wszystkich w bezruchu — by nakazać ewakuację kolejnych gmin. Ci, którzy go słyszeli, wiedzą: to już nie informacja, lecz rozkaz opuszczenia miejsca. Również we wtorek w ciągu dnia walczono z niemal czternastoma ponownymi zarzewiami ognia, a prefekt powiedziała bez ogródek: pożar nie jest opanowany. Ale pasy przeciwpożarowe posuwały się naprzód — w jeden dzień wycięto ich ponad sto dwadzieścia kilometrów — i mieszkańcy Le Haillan, Mérignac i Eysines mogli wrócić do domów.
Ci, którzy zostają, gdy wszyscy odchodzą
Trzeba napisać to wprost: gdy tysiące osób oddalały się od płomieni, kobiety i mężczyźni szli w ich stronę. Przede wszystkim strażacy — zawodowi i ochotnicy, sąsiedzi, rzemieślnicy, pielęgniarki, którzy odkładają zwyczajne życie, by założyć mundur. Piloci Canadairów i samolotów Dash, przemykający tuż nad grzbietami wzgórz w powietrzu oszalałym od gorąca. Żandarmi, policjanci i strażnicy miejscy, którzy pukają do drzwi, niosą osoby starsze do pojazdów, zabezpieczają drogi i pilnują pustych domów, by lęk przed wyjazdem nie łączył się z obawą przed grabieżą. Merowie i pracownicy gmin, którzy otwierają hale sportowe, wolontariusze rozstawiający polowe łóżka i butelki z wodą. Do wszystkich tych osób te słowa kierują jedno przesłanie: dziękujemy. To małe słowo; to, co utrzymaliście, małe nie było.
A we wtorek te podziękowania obciążył ciężar, którego nikt nie chciał im przypisywać: w nocy z poniedziałku na wtorek kapral Laurent Manson, trzydziestoośmioletni strażak ochotnik, zginął podczas akcji na drodze w departamencie Bouches-du-Rhône. To czwarty strażak, który zginął we Francji od początku miesiąca, po młodym ochotniku w Sabaudii i dwóch strażakach, którzy zginęli u nas, w Gironde, walcząc z pożarem lotniska Bordeaux-Mérignac. Ochotnik to człowiek, który nie musiał tam iść — a jednak poszedł. Osiemdziesięciu ośmiu innych wyszło z tych pożarów rannych. Te słowa składają hołd jemu i jego kolegom poległym na pierwszej linii, ich bliskim oraz towarzyszom z remizy, którzy wrócili do walki z ogniem, niosąc żałobę na barkach.
Lęku nie da się ewakuować
Na wyjazd jest dziesięć minut, by wybrać to, co ważne: dokumenty, leki, kota, którego nie można znaleźć, zdjęcia. Potem przychodzi czekanie — najgorsze miejsce —, śledzenie kierunku wiatru w aplikacji, telefon do sąsiada, który został zbyt blisko, niewiedza, czy jutro dom wciąż będzie stał. Niektórzy wrócili do nienaruszonych murów, które pachniały dymem. Inni stracili więcej: dachy, hangary, sprzęt rolniczy lub winiarski, ule, ogrodzenia, plony wciąż na polach — nie tylko dobytek, lecz narzędzia pracy, czyli środki na przyszłość. Dla nich pożar naprawdę zgaśnie dopiero po długich formalnościach, ekspertyzach i kolejnych sezonach odbudowy.
A jednak o bilansie trzeba powiedzieć jedno: w chwili, gdy publikujemy te słowa, płomienie nie odebrały życia żadnemu mieszkańcowi ani w departamencie Var, ani w Gironde. Domy spłonęły, dorobek życia został uszkodzony — ale ewakuacje spełniły swoje zadanie. To nie szczęście: to dokładny rezultat odwagi jednych i dyscypliny drugich — alarmów potraktowanych poważnie, wyjazdów podjętych na czas, przestrzegania poleceń. Fakt, że jedynymi ofiarami śmiertelnymi tego lata są ludzie, którzy chronili innych, mówi wszystko o długu, jaki wobec nich mamy.
Co mówi nam ogień
Na koniec trzeba spojrzeć na to, co rozświetlają te płomienie. Sezon pożarowy 2026 zaczął się wcześniej niż wszystkie, które pamiętamy: powtarzające się fale upałów, utrwalająca się susza, a od stycznia we Francji spłonęło już prawie 40 000 hektarów. To już nie letnie wypadki; to nowy klimat naszych lat. A wobec niego odwaga strażaków nie może być naszą jedyną polityką.
Adaptacja, którą musimy wdrożyć na większą skalę, ma konkretne nazwy: naprawdę usuwać zarośla wokół domów — to obowiązek prawny i przede wszystkim ochrona; przemyśleć na nowo, co i gdzie budujemy; pielęgnować i różnicować lasy, by były mniej łatwopalne; zapewnić SDIS środki odpowiadające sezonowi, który się wydłuża; już w szkole uczyć kultury przygotowania na zagrożenia, tak jak uczymy czynności ratujących życie. I ponad tym wszystkim dotrzymywać zobowiązań klimatycznych — bo każda uniknięta dziesiąta część stopnia to nieco mniej palne lata dla tych, którzy przyjdą po nas.
Var posadzi nowe drzewa, Gironde także — już to robiła. Ale lipcowa lekcja dotyczy nas wszystkich: ogień nie czeka, aż będziemy gotowi. To my musimy być gotowi przed nim.
— Redakcja Terondo, wraz z Audrey