ΠΕΡΙΟΔΙΚΌ
Βαρ, Ζιρόντ: το καλοκαίρι της θράκας — και όσοι κρατούν τη γραμμή
Υπάρχουν καλοκαίρια που τα θυμόμαστε για τις παραλίες. Αυτό το καλοκαίρι, σε δύο νομούς που τους χωρίζουν οκτακόσια χιλιόμετρα, θα το θυμόμαστε πρώτα για τη μυρωδιά: εκείνη του καπνού που μπαίνει στα σπίτια από τα παράθυρα που δεν προλάβαμε να κλείσουμε.
Στο Βαρ, η φωτιά ξεκίνησε στις 22 Ιουλίου από τα υψώματα του Ποντεβές, με τον μιστράλ να μετατρέπει κάθε σπίθα σε απειλή. Κάηκαν σχεδόν 2.500 εκτάρια δάσους και γκαρίγκ. Περίπου 1.200 πυροσβέστες εναλλάσσονταν μέρα και νύχτα, ενώ γύρω στους 400 κατοίκους του Ποντεβές και του Μπαρζόλ εγκατέλειψαν επειγόντως τα σπίτια τους, με μια τσάντα στο χέρι, για τα κέντρα φιλοξενίας που άνοιξαν βιαστικά. Η φωτιά αναζωπυρώθηκε εκεί όπου τη νόμιζαν σβησμένη· τα αεροσκάφη αναπτύχθηκαν ξανά εσπευσμένα. Αυτός είναι ο σκληρός μηχανισμός των καλοκαιρινών πυρκαγιών: τίποτα δεν τελειώνει ώσπου όλα να γίνουν μαύρα ή πράσινα.
Στη Ζιρόντ — εδώ, στον τόπο μας — το ίδιο σενάριο επαναλήφθηκε λίγες μέρες αργότερα, σε έναν τόπο που δεν έχει ξεχάσει το 2022, τη Λα Τεστ-ντε-Μπικ και τη Λαντιρά. Και αυτή τη φορά, η φωτιά προχώρησε παρά τις τεράστιες δυνάμεις που κινητοποιήθηκαν, ώσπου η νομαρχία ενεργοποίησε το FR-Alert, εκείνον τον ήχο που κάνει τους πάντες να παγώνουν την ίδια στιγμή, για να διατάξει την εκκένωση νέων κοινοτήτων. Όσοι τον άκουσαν ξέρουν: δεν είναι πια ενημέρωση, είναι εντολή να φύγεις. Και αυτή την Τρίτη, αντιμετωπίστηκαν μέσα στη μέρα σχεδόν δεκατέσσερις νέες εστίες αναζωπύρωσης, ενώ η νομάρχης το είπε απερίφραστα: η φωτιά δεν έχει οριοθετηθεί. Όμως οι αντιπυρικές ζώνες προχώρησαν — πάνω από εκατόν είκοσι χιλιόμετρα διανοίχτηκαν σε μία μέρα — και οι κάτοικοι του Λε Αϊάν, του Μερινιάκ και του Εζίν μπόρεσαν να επιστρέψουν στα σπίτια τους.
Όσοι μένουν όταν φεύγουν όλοι
Πρέπει να το πούμε απλά: την ώρα που χιλιάδες άνθρωποι απομακρύνονταν από τις φλόγες, γυναίκες και άντρες κατευθύνονταν προς αυτές. Πρώτοι οι πυροσβέστες — επαγγελματίες και εθελοντές, οι γείτονες, οι τεχνίτες, οι νοσηλεύτριες που αφήνουν στην άκρη την καθημερινή τους ζωή για να φορέσουν τη στολή. Οι πιλότοι των Canadair και των Dash, που ξύνουν τις κορυφογραμμές μέσα στον αέρα που έχει αναστατώσει η ζέστη. Οι χωροφύλακες και οι αστυνομικοί, οι δημοτικές αστυνομίες, που χτυπούν πόρτες, μεταφέρουν ηλικιωμένους ως τα οχήματα, ασφαλίζουν τους δρόμους και φυλάσσουν τα άδεια σπίτια, ώστε το άγχος της αναχώρησης να μη φορτωθεί και τον φόβο της λεηλασίας. Οι δήμαρχοι και οι δημοτικοί υπάλληλοι που ανοίγουν τα γυμναστήρια, οι εθελοντές που στρώνουν τα ράντζα και παρατάσσουν τα μπουκάλια με νερό. Σε όλους, αυτές οι γραμμές λένε ένα πράγμα: ευχαριστούμε. Η λέξη είναι μικρή· αυτό που άντεξαν δεν ήταν.
Και αυτή την Τρίτη, το «ευχαριστώ» βάρυνε με κάτι που κανείς δεν ήθελε να του φορτώσει: τη νύχτα από Δευτέρα προς Τρίτη, ο δεκανέας Λοράν Μανσόν, εθελοντής πυροσβέστης τριάντα οκτώ ετών, έχασε τη ζωή του σε επιχείρηση στον δρόμο, στον νομό Μπους-ντυ-Ρον — ο τέταρτος πυροσβέστης που σκοτώνεται στη Γαλλία από τις αρχές του μήνα, μετά από έναν νεαρό εθελοντή στη Σαβοΐα και δύο πυροσβέστες που σκοτώθηκαν εδώ, στη Ζιρόντ, αντιμέτωποι με τη φωτιά στο αεροδρόμιο του Μπορντό-Μερινιάκ. Εθελοντής σημαίνει άνθρωπος που δεν ήταν υποχρεωμένος — κι όμως πήγε. Άλλοι ογδόντα οκτώ βγήκαν τραυματισμένοι από αυτές τις φωτιές. Αυτές οι γραμμές υποκλίνονται μπροστά του και μπροστά στους συναδέλφους του που έπεσαν στο καθήκον, στους δικούς τους ανθρώπους και στους συντρόφους τους στον πυροσβεστικό σταθμό, που επέστρεψαν στη φωτιά με το πένθος στους ώμους.
Το άγχος, όμως, δεν εκκενώνεται
Το να φύγεις σημαίνει δέκα λεπτά για να διαλέξεις τι έχει σημασία: τα έγγραφα, τα φάρμακα, τη γάτα που δεν βρίσκεις πια, τις φωτογραφίες. Μετά έρχεται η αναμονή — η χειρότερη θέση —, να παρακολουθείς την κατεύθυνση του ανέμου σε μια εφαρμογή, να τηλεφωνείς σε έναν γείτονα που έμεινε υπερβολικά κοντά, να μην ξέρεις αν το σπίτι θα είναι ακόμη εκεί αύριο. Κάποιοι επέστρεψαν σε άθικτους τοίχους που μύριζαν καπνό. Άλλοι έχασαν περισσότερα: στέγες, υπόστεγα, γεωργικό ή αμπελουργικό εξοπλισμό, κυψέλες, περιφράξεις, σοδειές που στέκονταν ακόμη στα χωράφια — όχι μόνο περιουσία, αλλά μέσα δουλειάς, δηλαδή τα μέσα για το αύριο. Για αυτούς, η φωτιά δεν θα σβήσει πραγματικά παρά μόνο ύστερα από μακρές διαδικασίες, εκτιμήσεις και περιόδους ανοικοδόμησης.
Κι όμως, πρέπει να ειπωθεί κάτι για τον απολογισμό: τη στιγμή που δημοσιεύουμε αυτές τις γραμμές, οι φλόγες δεν έχουν αφαιρέσει τη ζωή κανενός κατοίκου, ούτε στο Βαρ ούτε στη Ζιρόντ. Σπίτια κάηκαν, επαγγελματικές ζωές υπέστησαν ζημιές — όμως οι εκκενώσεις πέτυχαν τον σκοπό τους. Δεν ήταν τύχη: ήταν το ακριβές αποτέλεσμα του θάρρους των μεν και της πειθαρχίας των δε — συναγερμοί που ελήφθησαν σοβαρά υπόψη, έγκαιρη αποδοχή της αποχώρησης, τήρηση των οδηγιών. Το ότι οι μόνοι νεκροί αυτού του καλοκαιριού είναι άντρες που προστάτευαν άλλους τα λέει όλα για το χρέος που έχουμε απέναντί τους.
Τι μας λέει η φωτιά
Τέλος, πρέπει να κοιτάξουμε τι φωτίζουν αυτές οι φλόγες. Η περίοδος του 2026 ξεκίνησε νωρίτερα από κάθε άλλη που θυμόμαστε: επαναλαμβανόμενοι καύσωνες, εγκατεστημένη ξηρασία, σχεδόν 40.000 εκτάρια έχουν ήδη καεί στη Γαλλία από τον Ιανουάριο. Δεν είναι πια καλοκαιρινά ατυχήματα· αυτό είναι το νέο κλίμα των καλοκαιριών μας. Και απέναντί του, το θάρρος των πυροσβεστών δεν μπορεί να είναι η μόνη μας πολιτική.
Η προσαρμογή που θα χρειαστεί να επιβάλουμε περισσότερο στον εαυτό μας έχει συγκεκριμένα ονόματα: να καθαρίζουμε πραγματικά τη χαμηλή βλάστηση γύρω από τα σπίτια — είναι νομική υποχρέωση και πάνω απ’ όλα μέτρο προστασίας· να ξανασκεφτούμε τι χτίζουμε και πού· να φροντίζουμε και να διαφοροποιούμε τα δάση ώστε να είναι λιγότερο εύφλεκτα· να εξασφαλίσουμε στους SDIS μέσα αντάξια μιας περιόδου που μακραίνει· να διδάσκουμε από το σχολείο την κουλτούρα διαχείρισης κινδύνου, όπως διδάσκουμε τις κινήσεις που σώζουν ζωές. Και πάνω απ’ όλα, να τηρήσουμε τη δέσμευση για το κλίμα — γιατί κάθε δέκατο του βαθμού που αποφεύγουμε σημαίνει καλοκαίρια λίγο λιγότερο εύφλεκτα για όσους έρχονται μετά.
Το Βαρ θα ξαναφυτέψει, η Ζιρόντ θα ξαναφυτέψει — το έχει ήδη κάνει. Όμως το δίδαγμα του Ιουλίου αφορά όλους μας: η φωτιά δεν περιμένει να είμαστε έτοιμοι. Εμείς πρέπει να είμαστε πριν από αυτήν.
— Η συντακτική ομάδα του Terondo, μαζί με την Οντρέ