MAGAZINE
Var, Gironde: de zomer van de smeulende resten — en wie de linie houdt
Sommige zomers herinneren we ons om hun stranden. Deze zomer, in twee departementen die achthonderd kilometer van elkaar liggen, zullen we ons allereerst de geur herinneren: die van rook die door ramen die we niet meer op tijd konden sluiten de huizen binnendringt.
In de Var ontstond de brand op 22 juli op de hoogten bij Pontevès, aangewakkerd door een mistral die elke vonk in een bedreiging veranderde. Bijna 2.500 hectare bos en struikgewas ging in vlammen op. Ongeveer 1.200 brandweerlieden losten elkaar dag en nacht af, terwijl zo'n 400 inwoners van Pontevès en Barjols met spoed hun huis verlieten, een tas in de hand, op weg naar inderhaast geopende opvangcentra. Het vuur laaide weer op waar men dacht dat het was geblust; vliegtuigen werden met spoed opnieuw ingezet. Zo werkt de wrede logica van zomerbranden: niets is ooit voorbij zolang niet alles zwart of weer groen is.
In Gironde — bij ons — herhaalde het scenario zich enkele dagen later, in een streek die 2022, La Teste-de-Buch en Landiras, niet is vergeten. Ook deze keer rukte het vuur op ondanks de enorme ingezette middelen. De prefectuur activeerde zelfs FR-Alert, die sirene die iedereen op hetzelfde moment doet verstijven, om nieuwe gemeenten tot evacuatie te manen. Wie haar heeft gehoord, weet het: dit is geen informatie meer, maar een bevel om te vertrekken. Ook deze dinsdag werden overdag bijna veertien nieuwe brandhaarden bestreden, en de prefect zei het zonder omhaal: het vuur is niet onder controle. Maar de brandgangen vorderden — in één dag werd meer dan honderdtwintig kilometer vrijgemaakt — en de inwoners van Le Haillan, Mérignac en Eysines konden naar huis terugkeren.
Wie blijft wanneer iedereen vertrekt
We moeten het eenvoudig opschrijven: terwijl duizenden mensen van de vlammen wegvluchtten, liepen vrouwen en mannen ernaartoe. Om te beginnen de brandweerlieden — beroepskrachten en vrijwilligers, buren, ambachtslieden en verpleegkundigen die hun gewone leven opzijzetten om het uniform aan te trekken. De piloten van de Canadairs en de Dash-toestellen, die rakelings langs bergkammen vliegen in lucht die door de hitte onvoorspelbaar is geworden. De gendarmes, politieagenten en gemeentelijke politie, die op deuren kloppen, ouderen naar voertuigen dragen, wegen beveiligen en lege huizen bewaken, zodat de angst om te vertrekken niet ook nog de angst voor plundering wordt. De burgemeesters en gemeenteambtenaren die sporthallen openen, de vrijwilligers die veldbedden en flessen water klaarzetten. Tegen iedereen zeggen deze regels één ding: dank jullie wel. Het woord is klein; wat jullie overeind hebben gehouden niet.
En deze dinsdag kreeg dat dankwoord een gewicht dat niemand het had willen meegeven: in de nacht van maandag op dinsdag kwam korporaal Laurent Manson, 38 jaar, vrijwillig brandweerman, tijdens een inzet om het leven op de weg in Bouches-du-Rhône. Hij was sinds begin deze maand de vierde brandweerman die in Frankrijk omkwam, na een jonge vrijwilliger in Savoie en twee brandweerlieden die bij ons in Gironde omkwamen tijdens de brand op de luchthaven Bordeaux-Mérignac. Een vrijwilliger is iemand die niet verplicht was te gaan — en toch ging. Nog 88 anderen raakten bij deze branden gewond. Met deze regels betuigen we ons medeleven aan hem en aan zijn collega's die aan het front zijn omgekomen, aan hun naasten en aan hun kameraden op de kazerne, die met het verdriet op hun schouders terugkeerden naar het vuur.
Angst laat zich niet evacueren
Vertrekken betekent tien minuten om te kiezen wat ertoe doet: papieren, medicijnen, de kat die nergens meer te vinden is, foto's. Daarna komt het wachten — de ergste plek —, op een app de windrichting volgen, een buur bellen die te dicht bij het vuur is gebleven, niet weten of het huis er morgen nog staat. Sommigen keerden terug naar ongeschonden muren die naar rook roken. Anderen verloren meer: daken, schuren, landbouw- of wijnbouwmaterieel, bijenkorven, hekken, gewassen die nog op het land stonden — niet alleen bezittingen, maar werktuigen, oftewel middelen van bestaan. Voor hen is de brand pas echt voorbij na lange procedures, expertiseonderzoeken en seizoenen van wederopbouw.
Toch moet er iets over de balans worden gezegd: op het moment dat we deze regels publiceren, heeft het vuur geen enkele inwoner het leven gekost, noch in de Var, noch in Gironde. Huizen zijn afgebrand en levenswerk is beschadigd — maar de evacuaties hebben gedaan waarvoor ze bedoeld waren. Dat is geen geluk: het is het rechtstreekse resultaat van de moed van de een en de discipline van de ander — waarschuwingen die serieus zijn genomen, vertrek op tijd, opgevolgde instructies. Dat deze zomer alleen mensen zijn overleden die anderen beschermden, zegt alles over wat wij hun verschuldigd zijn.
Wat het vuur ons vertelt
Tot slot moeten we kijken naar wat deze vlammen zichtbaar maken. Het seizoen van 2026 begon eerder dan alle seizoenen die we ons kunnen herinneren: terugkerende hittegolven, aanhoudende droogte, en sinds januari is in Frankrijk al bijna 40.000 hectare afgebrand. Dit zijn geen zomerse ongelukken meer; dit is het nieuwe klimaat van onze zomers. En tegenover dat klimaat kan de moed van brandweerlieden niet ons enige beleid zijn.
De aanpassing die we verder moeten doorvoeren, heeft concrete namen: echt het struikgewas rond huizen verwijderen — het is een wettelijke verplichting en in de eerste plaats bescherming; opnieuw nadenken over wat we bouwen en waar; bossen onderhouden en diverser maken zodat ze minder brandbaar zijn; de SDIS (departementale brandweer- en reddingsdiensten) middelen geven die passen bij een steeds langer seizoen; al op school leren omgaan met risico's, zoals we levensreddende handelingen leren. En bovenal vasthouden aan onze klimaatafspraken — want elke tiende graad opwarming die we voorkomen, betekent zomers die iets minder brandbaar zijn voor wie na ons komt.
De Var zal opnieuw aanplanten, Gironde ook — dat heeft het al eerder gedaan. Maar de les van juli geldt voor ons allemaal: het vuur wacht niet tot wij klaar zijn. Wij moeten eerder klaar zijn dan het vuur.
— De redactie van Terondo, met Audrey