DERGI

Meme’den önce: Gençliği icat eden kuşak

Yastıklarının altında transistörlü radyoyla, salonun ortasında televizyonla büyüdüler. Bir memin hedefi hâline gelmeden önce baby boomer’lar gençlik kültürünü, gece radyosunu ve yaz hitlerini icat etti. Kuşaklar arasında köprü kuran bu neslin içten portresi.

Savaş sonrasının neşeli karmaşasında, 1946 ile 1964 arasında doğdular; beşikler sınıflardan daha hızlı doluyordu. Baby boom kuşağının çocukları, kısaca boomer’lar diye anılıyorlar. Salonda bir ekran ve ellerinin altında bir radyo bulunan bir ortamda büyüyen ilk kuşaktılar. Onlardan önce çocuklar anne babalarının gramofonunu dinlerdi; onlarla birlikte çocukluk da yayına başladı. Görüntü ve sesin eve girmesiyle yaşanan bu basit değişim, genç olma biçimini sonsuza dek değiştirdi.

Televizyon önce bir mobilya gibi geldi, sonra evin odağına dönüştü. ABD’de 1950’lerde salonları fethetti; Avrupa’da ise 2 Haziran 1953’teki II. Elizabeth’in taç giyme töreni, milyonlarca haneye ilk büyük ortak canlı yayınlardan birini sundu. Akşam olunca koltuklar yaklaştırılır, ışık kısılır, çoğu zaman var olan tek kanaldaki tek program birlikte izlenirdi. Baby boom çocukları için bu tüplü televizyon başındaki akşamlar, modern zamanların kamp ateşiydi: aynı hikâye, aynı anda, koca bir ülkeye anlatılırdı.

Sonra müzik salondan dışarı taştı. 1954’ün sonlarında piyasaya çıkan ilk ticari transistörlü radyo Regency TR-1 ele sığıyordu; 1957’de Sony TR-63 gömlek cebine girecek kadar küçüktü. İlk kez bir ergenin kendine ait bir radyosu, dolayısıyla kendine ait müziği vardı. Yastık altından Radio Luxembourg dinleniyor; Fransa’da « Salut les copains » 1959’dan itibaren Europe n° 1’de gençleri bir araya getiriyor; 1964’te Radio Caroline, İngiltere açıklarında bir gemiden yayın yapıyordu. Elvis’in rock müziği, gece radyosu, yaz hitleri: Gençlik kültürü doğmuştu.

Bu kuşak, dünya çapında canlı izlenen olayları da icat etti. 9 Şubat 1964’te yaklaşık 73 milyon Amerikalı, Beatles’ı Ed Sullivan’ın programında izledi; bu, o dönem için bir rekordu. 20 Temmuz 1969’da yüz milyonlarca televizyon izleyicisi, Ay’a atılan ilk adımları dünyanın dört bir yanına aktarılan yayında nefesini tutarak izledi. Birkaç hafta sonra, Ağustos 1969’da Woodstock, bir dönemin müziğine dönüştü. Kendinden büyük bir şeyi, aynı anda birlikte izlemek: Boomer’lar bunu ilk öğrenenlerdi ve hiç unutmadılar.

Ne var ki onları tanımlayan sözcük bir iğnelemeye dönüştü. Kasım 2019’da genç Yeni Zelandalı milletvekili Chlöe Swarbrick, Parlamento’da ünlü « OK boomer » sözünü söyledi. TikTok’ta çoktan viral olan ifade dünyaya yayıldı. Karikatür de yerleşti: Boomer değişime direnen, geçmişe özlem duyan ve başkalarına ders veren kişiydi. İşin ironik yanı şu ki kopuşu — rock’ı, protestoyu, yayın dalgalarının fethini — icat eden tam da bu kuşaktı. Çağın gerisinde kalmakla alay edilenler, ilk modernlerdi.

Bugün kuşaklar arasında köprü kuranlar çoğu zaman yine onlar. Pek çok ailede slaytları tarayan, kasetleri ve Super 8 filmlerini dijitale aktaran, çevrimiçi aile ağacını çıkaran bir boomer’dır. Gençliğinde dinlediği istasyonu internette bulup artık internet üzerinden yayınlanan hâliyle torunlarına dinletenler de yine onlardır. Plaktan dijitale kadar her ortamın doğuşunu gördükleri için, anıların ancak bir formattan diğerine aktarıldığında yaşayacağını herkesten iyi bilirler. Onların nostaljisi, sabırla ve cömertlikle yapılan bir arşivcilik işidir.

Çünkü nostalji, yaygın kanının aksine, geçmişe kapanmak değil, bir köprüdür. Plaklar ergenlerin odalarına geri dönüyor, torunlar gece radyosunun hikâyelerini istiyor; artık çevrimiçi bir rehberle, nerede yaşarsanız yaşayın, yirmili yaşlarınızdaki istasyonu ya da kanalı bulmak mümkün. Anlatanla keşfeden arasında radyo hiç susmadan cızırtılı sesler çıkarıyor. Boomer’lar dünyanın televizyonunu açtı; şimdi onu kapatmamak, hele birlikte izlemek, bize düşüyor.

← Dergi