مجله

زوج مدرن: عاشق هم بودن، بی‌آنکه خود را گم کنیم

گفت‌وگویی کنار استخر، در یک باشگاه تفریحی در جربه، میان زنی فرانسوی و آنیا، زن جوانی از لهستان. دو نسل، دو کشور — و یک نتیجه مشترک: زوج‌ها هرگز تا این اندازه آزاد و در عین حال پرتوقع نبوده‌اند. گزارشی درباره هنر مدرن عاشق هم بودن، بی‌آنکه خود را گم کنیم.

✍ ایده‌ای از اودری، از جربه.

مثل همه ایده‌های خوب، ماجرا هم اتفاقی شروع می‌شود. زیر سایه‌بان، میان دو بار شنا، گفت‌وگو با آنیا، زن جوانی که از لهستان آمده، آغاز می‌شود. از همه‌چیز حرف می‌زنیم و بعد از اصل مطلب: عشق، زوج بودن و انتظاری که از آن داریم. خیلی زود، حقیقتی از میان کیلومترها فاصله و نسل‌ها عبور می‌کند — از ورشو تا پاریس، همان پرسش‌ها: چطور دو نفر بمانیم، بی‌آنکه یکی شویم؟ چطور آزاد باشیم، بی‌آنکه تنها باشیم؟

چندان دور نیست، زمانی که این پرسش اصلاً مطرح نمی‌شد. زوج بودن پیش از آنکه داستانی باشد، نهادی بود: ازدواج می‌کردند تا خانواده‌ای بنا کنند، چیزی به نسل بعد بسپارند، گاهی هم برای بقا — و هرکس نقش خود را همراه حلقه ازدواج دریافت می‌کرد. کنار هم می‌ماندند چون باید می‌ماندند، چون همه‌چیز — خانواده، روستا، قانون — در را بسته نگه می‌داشت. عشق البته وجود داشت، اما قرارداد نبود: اگر بخت یار بود، امتیازی اضافه به شمار می‌رفت.

بعد همه‌چیز در کمتر از دو نسل زیرورو شد. جامعه‌شناسان برای آنچه بر ما گذشته نامی دارند: «رابطه ناب»، مفهومی که آنتونی گیدنز، بریتانیایی، توصیف کرده است — زوجی که دیگر از سر اجبار دوام نمی‌آورد، بلکه با انتخاب پابرجاست و فقط تا وقتی ادامه می‌یابد که هر دو از آن بهره‌ای ببرند. آزادی عظیمی است و سرگیجه‌آور: وقتی دیگر چیزی کسی را به ماندن وادار نمی‌کند، همه‌چیز به کیفیت پیوند بستگی دارد. زوج مدرن دیگر سقفی نیست که زیر آن زندگی کنیم؛ خانه‌ای است که هر روز از نو می‌سازیم.

سنگ اولش استقلال است. دو شغل، دو حلقه دوستان، دو خلوتگاه شخصی، گاهی دو حساب بانکی — و این خودخواهی نیست: شرط آن است که هرکس با تمام وجود وارد رابطه شود. آنیا زیبا می‌گفت: او به دنبال یک نیمه نیست؛ به دنبال شریک است. پایه این شراکت در واژه‌ای خلاصه می‌شود که این روزها در همه زبان‌های اروپا صرف می‌شود: احترام — به دیگری، به وقتش، سکوت‌هایش و آرزوهایش.

اما صادق باشیم: استقلالی که به مذهب بدل شود، بیشتر تنهایی‌هایی خوش‌سامان می‌سازد. زوجی متشکل از دو آدم کاملاً خودکفا که هرگز کوتاه نمی‌آیند، اسم دیگری دارد — هم‌خانه‌گی. سازش شکست نیست؛ خودِ حرفه عاشق بودن است: کوتاه آمدن بر سر فیلم، مقصد، رنگ مبل و گاهی خیلی بیشتر، بی‌آنکه حساب‌وکتاب کنیم. زوج‌هایی که دوام می‌آورند آن‌هایی نیستند که از هیچ‌چیز نمی‌گذرند؛ آن‌هایی‌اند که می‌دانند برای چه چیزی می‌گذرند.

و بعد واقعیت هست که به نظریه‌ها می‌خندد: کار، خانه، خانواده، بچه‌ها. عشق مدرن کمتر در ابراز احساسات و بیشتر در تدارکات روزمره ثابت می‌شود — چه کسی امشب بیدار می‌شود، چه کسی زودتر کارش را تمام می‌کند، چه کسی برنامه همه را مدیریت می‌کند. پذیرفتن مسئولیت‌ها، کم‌عکس‌وجذاب‌ترین و جدی‌ترین اظهار عشق ممکن است. در زوج امروزی می‌شود همه‌چیز را دوباره مذاکره کرد، جز این: وقتی نوبت آدم است حضور داشته باشد، و گاهی حتی وقتی نوبتش نیست.

پس زوج مدرن چطور است؟ شکننده‌تر از گذشته، چون دیگر چیزی آن را تحمیل نمی‌کند — و نیرومندتر از گذشته، چون هر روزی که با هم می‌گذرد روزی انتخاب‌شده است. آزاد، محترم، مسئول و اهل سازش: برنامه دشواری است و شاید زیبایی‌اش هم از همین باشد. از اودری بابت ایده‌اش و از آنیا سپاس — گواهی بر اینکه بهترین گفت‌وگوها در تعطیلات شکل می‌گیرند. همین حالا، در وب‌کم‌های ما، زوج‌هایی در میدان‌های ورشو، پاریس و جربه قدم می‌زنند — نگاهشان کنید: هرکس با گام خودش، در یک مسیر. انرژی خوب بر زمین گرد.

← مجله