ΠΕΡΙΟΔΙΚΌ

Το σύγχρονο ζευγάρι: να αγαπάμε χωρίς να χανόμαστε

Μια συζήτηση δίπλα στην πισίνα, σε ένα κλαμπ διακοπών στην Τζέρμπα, ανάμεσα σε μια Γαλλίδα και την Άνια, μια νεαρή Πολωνή. Δύο γενιές, δύο χώρες — και η ίδια διαπίστωση: η σχέση του ζευγαριού δεν υπήρξε ποτέ τόσο ελεύθερη ούτε τόσο απαιτητική. Ρεπορτάζ για τη σύγχρονη τέχνη του να αγαπάμε χωρίς να χανόμαστε.

✍ Μια ιδέα της Οντρέ, από την Τζέρμπα.

Όπως όλες οι καλές ιδέες, ξεκινά τυχαία. Κάτω από μια ομπρέλα, ανάμεσα σε δυο βουτιές, πιάνει η κουβέντα με την Άνια, μια νεαρή γυναίκα από την Πολωνία. Μιλάμε για τα πάντα και ύστερα για τα ουσιώδη: την αγάπη, το ζευγάρι, όσα περιμένουμε από αυτό. Και πολύ γρήγορα μια διαπίστωση διασχίζει αποστάσεις και γενιές — από τη Βαρσοβία ως το Παρίσι, τα ίδια ερωτήματα: πώς μένουμε δύο χωρίς να γίνουμε ένα; Πώς είμαστε ελεύθεροι χωρίς να είμαστε μόνοι;

Δεν έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που το ερώτημα ούτε καν τίθετο. Το ζευγάρι ήταν θεσμός πριν γίνει ιστορία: παντρεύονταν για να κάνουν οικογένεια, να κληροδοτήσουν πράγματα, κάποιες φορές για να επιβιώσουν — και καθένας παραλάμβανε τον ρόλο του μαζί με τη βέρα. Έμεναν μαζί επειδή έπρεπε, επειδή τα πάντα — η οικογένεια, το χωριό, ο νόμος — κρατούσαν την πόρτα κλειστή. Η αγάπη υπήρχε, βέβαια, αλλά δεν ήταν το συμβόλαιο· ήταν το μπόνους του, αν ήσουν τυχερός.

Ύστερα όλα ανατράπηκαν μέσα σε μόλις δύο γενιές. Οι κοινωνιολόγοι έχουν ένα όνομα για ό,τι μας συνέβη: «καθαρή σχέση», όπως την περιέγραψε ο Βρετανός Άντονι Γκίντενς — ένα ζευγάρι που δεν στηρίζεται πια στην υποχρέωση, αλλά στην επιλογή, και διαρκεί μόνο όσο ο καθένας βρίσκει κάτι που τον ικανοποιεί. Είναι μια τεράστια ελευθερία, αλλά και μια ζάλη: όταν τίποτα δεν μας αναγκάζει πια να μείνουμε, όλα εξαρτώνται από την ποιότητα του δεσμού. Το σύγχρονο ζευγάρι δεν κατοικεί πια κάτω από μια στέγη· ξαναχτίζει το σπίτι του κάθε μέρα.

Ο πρώτος του θεμέλιος λίθος λέγεται ανεξαρτησία. Δύο επαγγέλματα, δύο κύκλοι φίλων, δύο μυστικοί κήποι, καμιά φορά δύο τραπεζικοί λογαριασμοί — και αυτό δεν είναι εγωισμός· είναι η προϋπόθεση για να μπαίνει ο καθένας ολόκληρος στη σχέση. Η Άνια το είπε όμορφα: δεν ψάχνει το άλλο της μισό, ψάχνει έναν σύντροφο. Και το θεμέλιο αυτής της συντροφικότητας χωρά σε μία λέξη που κλίνεται αυτή την εποχή σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες: σεβασμός — για τον άλλον, τον χρόνο του, τις σιωπές του, τις φιλοδοξίες του.

Ας είμαστε όμως ειλικρινείς: η ανεξαρτησία όταν γίνεται θρησκεία παράγει κυρίως καλοοργανωμένες μοναξιές. Ένα ζευγάρι δύο απολύτως αυτόνομων ανθρώπων που δεν υποχωρούν ποτέ έχει άλλο όνομα — συγκατοίκηση. Ο συμβιβασμός δεν είναι ήττα· είναι η ίδια η τέχνη του να αγαπάς: να υποχωρείς για την ταινία, τον προορισμό, το χρώμα του καναπέ και κάποιες φορές για πολύ περισσότερα, χωρίς να κρατάς λογαριασμό. Τα ζευγάρια που αντέχουν δεν είναι εκείνα που δεν παραιτούνται από τίποτα· είναι εκείνα που ξέρουν για ποιον λόγο παραιτούνται.

Κι ύστερα υπάρχει η πραγματικότητα, που αδιαφορεί για τις θεωρίες: η δουλειά, το σπίτι, η οικογένεια, τα παιδιά. Η σύγχρονη αγάπη αποδεικνύεται λιγότερο με δηλώσεις και περισσότερο με την οργάνωση της καθημερινότητας — ποιος σηκώνεται απόψε, ποιος φεύγει νωρίτερα από τη δουλειά, ποιος κρατά το πρόγραμμα όλων. Το να αναλαμβάνεις τις ευθύνες σου είναι η λιγότερο φωτογενής και η πιο σοβαρή δήλωση αγάπης που υπάρχει. Σε ένα σημερινό ζευγάρι μπορούμε να επαναδιαπραγματευτούμε τα πάντα, εκτός από αυτό: να είμαστε εκεί όταν έρχεται η σειρά μας, και καμιά φορά ακόμη κι όταν δεν είναι.

Και το σύγχρονο ζευγάρι; Πιο εύθραυστο από παλιά, αφού τίποτα δεν το επιβάλλει πια — και πιο δυνατό από παλιά, αφού κάθε μέρα μαζί είναι μια μέρα που επιλέγεται. Ελεύθερο, με σεβασμό και ευθύνες, ικανό να συμβιβάζεται: το πρόγραμμα είναι απαιτητικό, κι ίσως γι’ αυτό είναι όμορφο. Ευχαριστούμε την Οντρέ για την ιδέα και την Άνια: απόδειξη πως οι καλύτερες συζητήσεις γεννιούνται στις διακοπές. Αυτή τη στιγμή, στις κάμερες του ιστού μας, ζευγάρια περπατούν στις πλατείες της Βαρσοβίας, του Παρισιού και της Τζέρμπας — κοιτάξτε τα: ο καθένας στο βήμα του, όλοι προς την ίδια κατεύθυνση. Καλές δονήσεις στον στρογγυλό πλανήτη μας.

← Περιοδικό