مجله

«شبکه‌های اجتماعی عشق را می‌کشند»… واقعاً؟

یک تی‌شرت که در خیابان دیدیم — «Social media kills romance» — ما را به یاد لاس‌زدن‌های پیش از صفحه‌نمایش‌ها انداخت. گزارشی نوستالژیک، اما نه آن‌قدرها.

آدری زودتر از همه این تی‌شرت را دید که مثل یک بیانیه پوشیده شده بود: «Social media kills romance». سه واژه روی پارچه‌ای نخی، و گفت‌وگویی که از همان‌جا شروع شد. آیا شبکه‌های اجتماعی واقعاً عشق را کشته‌اند؟ یا فقط موسیقی متن را عوض کرده‌اند و رقص آهسته را با اعلان جایگزین کرده‌اند؟ خواستیم بیشتر کندوکاو کنیم — و به دنیایی رسیدیم که ارزش به‌یادآوردن دارد.

در دهه‌های هفتاد و هشتاد، همه‌چیز اغلب با یک رقص شروع می‌شد. سالنی برای جشن، ارکستری نه‌چندان ماهر، صندلی‌هایی کنار دیوارها — و عبوری طولانی از میان سالن برای دعوت از کسی به رقص. خطرش واقعی بود: ممکن بود جلوی چشم همه جواب «نه» بشنوید. اما «بله» هم جسمانی بود؛ دستی که به‌سویتان دراز می‌شد و یک رقص آهسته کامل که در آن دنبال چیزی برای گفتن می‌گشتید. پیش از آن نمی‌شد نمایه طرف مقابل را بررسی کرد: اول با هم آشنا می‌شدید، بعد همدیگر را کشف می‌کردید.

بعد نوبت تلفن بود — تلفن ثابت، همان تلفن راهرو، با سیمی که تا زیر پله‌ها می‌کشیدند. زنگ زدن به کسی یعنی پذیرفتن این احتمال که پدر، مادر یا خواهر بزرگ‌ترش گوشی را بردارد و گفتنِ «سلام، می‌شود با … صحبت کنم؟» که واقعاً دل‌وجرئت می‌خواست. باجه تلفن سرِ خیابان نقش اتاق اعتراف را داشت: سکه‌هایی ردیف‌شده روی طاقچه و سه دقیقه وقت برای گفتن حرف اصلی پیش از بوق‌ها.

و نامه‌ها هم بودند. اول پیش‌نویسشان را می‌نوشتند، بعد چون جوهر پخش شده بود از نو شروع می‌کردند و تمبر را انتخاب می‌کردند. سپس باید منتظر می‌ماندند — سه روز، یک هفته — و این انتظار خلأ نبود: خیال‌پردازی بود. یک نسل کامل عشق را در فاصله میان دو نامه آموخت. نامه‌رسان هم شخصیتی در رمان بود.

بااین‌حال، صادق باشیم: آن دوران بهشت نبود. خجالتی‌ها کنار دیوار سالن رقص می‌ماندند، فاصله‌ها واقعاً آدم‌ها را از هم جدا می‌کرد و کسی که جرئت عبور از سالن را نداشت، گاهی اصلاً با کسی آشنا نمی‌شد. صفحه‌نمایش‌ها به کم‌حرف‌ها فرصتی دوباره دادند، آدم‌هایی را که هزار کیلومتر از هم دور بودند به هم رساندند و جهان‌هایی را به روی روستاها گشودند. در ایالات متحده، آشنایی آنلاین حتی بنا بر پیمایش‌های جامعه‌شناسان استنفورد، به نخستین جایی تبدیل شده که زوج‌ها در آن شکل می‌گیرند — پیش از دوستان، محل کار و خانواده. این دستاورد کمی نیست.

پس دقیقاً چه چیزی مرده است؟ شاید فقط یک چیز: زمانِ طولانی. انتظار، کمیابی، خطری که رو در رو پذیرفته می‌شود. وقتی همه‌چیز فوری است — پیام، عکس، پاسخ، سکوتی که خودش پاسخ به حساب می‌آید — خیال‌پردازی دیگر فاصله‌ای برای کارکردن ندارد. تی‌شرت درباره فعل اشتباه می‌کند: شبکه‌ها رمانس را نکشته‌اند. آن را فشرده‌اند، مثل فشردن لیمو.

خبر خوب این است که بخش زیادی از آن را می‌شود به‌سادگی حفظ کرد. یک نامه واقعی بنویسید — سالی یکی کافی است. گاهی به‌جای پیامک زنگ بزنید تا مکث و تردید را در صدای طرف مقابل بشنوید. بی‌آنکه از قبل برنامه‌ریزی کنید، کسی را به رقص دعوت کنید. عمداً یک شب برای پاسخ دادن صبر کنید. این‌ها یادگار نیستند: تنظیماتی هستند که می‌شود دوباره انجامشان داد. و وقتی دارید به این‌ها فکر می‌کنید، وب‌کم‌های ما رقص‌های روستایی، میدان‌هایی برای قدم‌زدن و کافه‌هایی را زنده پخش می‌کنند که همین حالا آدم‌ها در آن‌ها از میان سالن می‌گذرند. موج‌های خوب روی زمین گرد — این‌ها اصلاً چیزی را نمی‌کشند.

← مجله