MAGAZINE
De zomer waarin we elkaar weer vinden: waarom vakanties ons dichter bij onze dierbaren brengen en soms uit elkaar drijven
Het hele jaar kijken we uit naar de vakantie om «elkaar eindelijk weer te vinden». Soms vinden we elkaar op wonderbaarlijke wijze terug; soms ontdekken we op de derde dag dat we vreemden voor elkaar zijn, tegenover een gesprek dat niet op gang komt. Beide gebeuren om dezelfde reden.
Wat ons dichter bij elkaar brengt: tijd die nergens toe dient
De rest van het jaar brengen we veel tijd door met onze dierbaren, maar dat is functionele tijd: maaltijden waarop we de week plannen, ritten waarop we de boodschappen verdelen, avonden waarop ieder zijn dag afsluit naast de ander, ieder achter een eigen scherm. Die tijd schept geen intimiteit, maar logistiek.
Vakantie biedt ons wat ontbreekt: tijd die nergens toe dient. Een middag wachten onder een olijfboom, gedeelde verveling. In die lege momenten — nooit tijdens georganiseerde activiteiten — keren de echte gesprekken terug, waarin iemand eindelijk vertelt wat hem of haar al zes maanden bezighoudt. Een stel, een gezin of een vriendschap wordt niet hersteld in de grote momenten: dat gebeurt in de verloren tijd — en de zomer is de enige betrouwbare leverancier daarvan.
Wat ons uit elkaar drijft: onze rollen hielden ons overeind
Toch veroorzaakt datzelfde mechanisme de ruzies in augustus. Thuis heeft iedereen een taak: afspraken, technische problemen, het contact met school. Die rollen zijn vermoeiend — en ze beschermen: zolang we een rol vervullen, hoeven we ons niet af te vragen of we elkaar nog iets te zeggen hebben.
Op vakantie verdwijnen de taken: er blijven slechts twee of vijf mensen over, tegenover een lege dag. Een geschenk als de relatie leeft, een beproeving als alleen de organisatie haar nog overeind hield. Veel stellen maken niet vanwege de vakantie ruzie: op vakantie ontdekken ze wat maart voor hen verborgen hield.
De echte schuldige: het beeld dat niemand uitsprak
Er is een oorzaak van zomerse conflicten die vaker voorkomt dan alle andere en bijna altijd onzichtbaar blijft: iedereen vertrok met een beeld van de vakantie dat nooit onder woorden was gebracht. De een dacht tot elf uur te kunnen slapen; de ander had drie dorpen, een museum en een wandeling in gedachten. Geen van beiden heeft ongelijk en niemand zei het hardop — omdat het vanzelfsprekend leek.
De teleurstelling die volgt, is dus niet op de ander gericht, maar op het verschil tussen de gedroomde en de echte vakantie. Maar de ander is erbij en krijgt haar over zich heen — vandaar de ruzies over het tijdstip van het ontbijt, die nooit echt over het ontbijt gingen. De oplossing is pijnlijk eenvoudig: vertel elkaar voor vertrek wat je werkelijk van die twee weken verwacht. Niet het programma, maar de verwachting. «Wat ik nodig heb, is slapen.» «Ik moet mensen zien.» Dit kwartiertje redt meer vakanties dan welke bestemming ook.
Het meest sprekende geval is het ouderlijk huis: we komen er als volwassenen aan, elders gerespecteerd, en binnen veertig minuten hebben we onze rol van 1997 weer opgepakt. Als je dat weet, haalt dat de angel uit het meeste — je kunt glimlachen om wat er gebeurt in plaats van het als een aanval te zien.
Even uit elkaar gaan om elkaar echt terug te vinden
De nuttigste conclusie is de meest contra-intuïtieve. Geslaagde vakanties zijn niet die waarbij we van ’s ochtends tot ’s avonds aan elkaar vastgeplakt zitten, maar die waarbij iedereen zijn kwartiertje vergetelheid heeft gehad: een uur alleen wandelen, een boek in een hoekje. We komen terug met iets om te vertellen — en je moet iets te vertellen hebben om met elkaar te praten.
We bewijzen onze liefde niet door geen stap van elkaars zijde te wijken. We bewijzen haar door elkaar om elf uur ’s ochtends te verdragen als het regent, te lachen om een mislukt plan en elkaar zonder woorden het recht te geven om even ergens anders met onze gedachten te zijn. Dat is elkaar terugvinden: niet volmaakt samenvallen, maar opnieuw leren samenleven zonder gebruiksaanwijzing. En als de rust ontbreekt, zijn er zachte trucjes: een lokale radiozender terwijl ieder in zijn eigen hoek leest, het beeld van een haven op het scherm in de woonkamer. Samen aanwezig zijn zonder verplichting om te praten — vaak was dat alles wat ontbrak.
— De redactie van Terondo. Radiozenders en webcams van over de hele wereld, voor avonden waarop we samen willen zijn zonder iets te zeggen te hebben.
Foto: Bob Wick; Bureau of Land Management — publiek domein, via Wikimedia Commons.