TẠP CHÍ
Truyền hình trả phí: Vì sao cứ mười hộ thì có bốn hộ rời bỏ
Suốt mười năm qua, người ta vẫn nhắc đi nhắc lại rằng “truyền hình đã chết”. Đó là câu nói của người phương Tây. Khi một hộ gia đình ở Chicago hủy thuê bao truyền hình cáp, một hộ ở Lagos đăng ký truyền hình vệ tinh, một hộ ở Hà Nội chuyển sang truyền hình số mặt đất, còn một hộ ở Manila khám phá ra ba mươi kênh miễn phí trên một thiết bị HDMI giá mười lăm euro. Truyền hình không chết. Nó đang chuyển nhà.
Điều đang sụp đổ: truyền hình cáp phương Tây, và rất nhanh
Con số thật khắc nghiệt. Tại Hoa Kỳ, truyền hình trả phí đạt đỉnh khoảng một trăm triệu thuê bao vào năm 2012. Đến năm 2026, các ước tính cho thấy con số này chỉ còn từ năm mươi lăm đến sáu mươi triệu: cứ mười hộ thì có bốn hộ rời bỏ. Tỷ lệ hộ sử dụng dịch vụ đã xuống dưới ngưỡng mang tính biểu tượng 50% — chưa đến một nửa số hộ Mỹ còn trả tiền cho gói kênh truyền thống. Và đà suy giảm đang tăng tốc chứ không chậm lại: hai năm vừa qua mất nhiều thuê bao hơn bất kỳ giai đoạn nào trước đó.
Lý do không bí ẩn, cũng chẳng liên quan đến công nghệ: đó là giá cả. Gần chín trên mười trường hợp hủy thuê bao là do chi phí. Không phải vì chất lượng chương trình, không phải vì cáp quang, cũng không phải vì chán truyền hình — mà vì hóa đơn. Một gói cước một trăm đô la mỗi tháng cho hai trăm kênh, trong khi chỉ xem tám kênh, sớm muộn gì cũng giống như một phép tính sai.
Ở quy mô toàn cầu, bức tranh có nhiều sắc thái hơn nhưng vẫn chỉ về cùng một hướng: năm 2023 có khoảng 985 triệu thuê bao truyền hình trả phí, giảm chừng hai mươi triệu trong hai năm. Đà suy giảm là có thật, nhưng tập trung ở một số nơi: Bắc Mỹ và Tây Âu.
Điều đang tăng trưởng: phương Nam và truyền hình miễn phí
Trong khi phương Tây ngắt cáp, những nơi khác lại nối thêm. Truyền hình vệ tinh trực tiếp — hay DTH, loại chảo thường thấy gắn trên mặt tiền nhà — là thị trường trị giá khoảng 92 tỷ đô la vào năm 2026, với dự báo đạt khoảng 111 tỷ đô la vào năm 2035. Riêng năm 2024, số thuê bao vệ tinh ở châu Phi tăng 12%. Trung Đông và châu Phi hiện có khoảng 25 triệu thuê bao, trong đó hơn 14 triệu ở vùng châu Phi hạ Sahara.
Nhưng bất ngờ thực sự nằm ở nơi khác, và nó miễn phí. Thị trường truyền hình phát sóng tự do — các kênh truyền hình mặt đất, vệ tinh phát sóng không khóa mã, nền tảng có doanh thu từ quảng cáo — được ước tính trị giá khoảng 169 tỷ đô la vào năm 2026. Châu Phi là khu vực năng động nhất, với tốc độ tăng trưởng khoảng 10% mỗi năm. Ở những nước mà băng thông đắt đỏ và tiền thuê bao hằng tháng ngang với tiền mua thực phẩm, truyền hình miễn phí không phải phương án tạm bợ: đó là mô hình chủ đạo.
Truyền hình số mặt đất cũng đi theo xu hướng ấy. Ấn Độ đặt mục tiêu trang bị cho hơn 200 triệu hộ gia đình vào năm 2032. Việt Nam, Thái Lan và Philippines đã ấn định thời điểm tắt sóng tương tự trong khoảng từ năm 2026 đến năm 2029. Trong năm năm tới, hàng trăm triệu người sẽ chuyển từ hình ảnh chập chờn sang tín hiệu số rõ nét — mà không phải trả phí thuê bao.
Điều đang tái cấu trúc: các ông lớn đổi hình
Diễn biến ngoạn mục nhất năm nay không diễn ra ở Los Angeles mà giữa Paris và Johannesburg. Tháng 7 năm 2026, Canal+ hoàn tất thương vụ mua lại MultiChoice, tập đoàn truyền hình trả phí khổng lồ của Nam Phi. Thương vụ trị giá khoảng ba tỷ đô la này đưa tập đoàn Pháp trở thành một trong những doanh nghiệp hàng đầu thế giới bên ngoài Hoa Kỳ; doanh thu nửa đầu năm tăng 40%, lên 4,29 tỷ euro. Ngay sau đó, Canal+ ký thỏa thuận với Sky để cùng phát triển ít nhất hai phim bộ tiếng Anh mỗi năm trong ba năm.
Điều thương vụ này cho thấy còn đáng chú ý hơn cả giá trị của nó: một nhà cung cấp châu Âu có thị trường nội địa trì trệ đi tìm tăng trưởng ở châu Phi, còn danh mục chương trình thì tìm ở Vương quốc Anh. Bản đồ các gói kênh không còn được vẽ lại theo từng quốc gia mà theo những châu lục được ghép lại với nhau.
Điều ta chưa thấy trước: kênh truyền hình trở lại
Nghịch lý của thập kỷ nằm ở đây. Các nền tảng theo yêu cầu từng hứa hẹn chấm dứt lịch phát sóng: bạn muốn xem gì, lúc nào cũng được. Rồi chính những nền tảng đó lại ra mắt… các kênh truyền hình. Những luồng phát tuyến tính miễn phí, sống nhờ quảng cáo, cứ tự chạy mà không cần chúng ta chọn gì cả. Khán giả đã khám phá lại điều truyền hình biết từ bảy mươi năm nay: lựa chọn khiến người ta mệt mỏi. Sau một ngày làm việc, ta không muốn tự xếp thực đơn; ta chỉ muốn bật TV.
Đó là thành công của các dịch vụ miễn phí có quảng cáo, vốn tiếp cận đúng những hộ gia đình mà các gói thuê bao đã đánh mất. Đây không phải là quay ngược thời gian mà là sự kết hợp: sự tiện lợi của lịch phát sóng, hạ tầng internet và mức giá của truyền hình mặt đất — tức là bằng không.
Năm gợi ý của chúng tôi
Phần sau không còn là bức tranh hiện trạng, mà là quan điểm của ban biên tập Terondo.
1. Mỗi năm, hãy rà soát gói truyền hình một lần. Trong một tháng, ghi lại những gì bạn thực sự xem. Hầu như ai cũng nhận ra mình trả tiền cho hai trăm kênh nhưng xem chưa đến mười kênh. Đây không phải lời kêu gọi hủy tất cả, mà là lời mời tìm hiểu. Hóa đơn bạn chưa từng xem lại là hóa đơn bạn chưa từng chủ động lựa chọn.
2. Hãy tạo thói quen xem truyền hình miễn phí hợp pháp — giờ đây chất lượng đã tốt. Các kênh tin tức quốc tế, đài phát thanh lớn và các kênh công cộng ở hàng chục quốc gia phát sóng chính thức miễn phí, với độ phân giải cao và không cần tạo tài khoản. Câu hỏi giờ không còn là “có nội dung nào miễn phí không?” mà là “tôi có biết tìm ở đâu không?”. Đây là vấn đề danh bạ, chứ không còn là vấn đề nguồn cung.
3. Với các đài phát sóng: cuộc cạnh tranh thực sự không còn nằm ở khâu sản xuất, mà ở khả năng được tìm thấy. Một kênh xuất sắc mà chẳng ai biết tìm ở đâu thì cũng như không tồn tại. Nhiều đài chi cả gia tài cho chương trình nhưng không đầu tư gì để luồng phát chính thức của mình có thể được tìm kiếm, mô tả và liệt kê. Một trang thông tin chỉn chu, luồng phát ổn định và siêu dữ liệu dễ đọc: đó là khoản đầu tư tốt nhất để thu hút khán giả mà một kênh cỡ vừa có thể thực hiện.
4. Với cơ quan quản lý: truyền hình số mặt đất không phải đồ bỏ đi, mà là mạng lưới an sinh. Mỗi khi một quốc gia tính thu hồi tần số phát sóng mặt đất để bán lại cho các nhà mạng, hãy đặt câu hỏi theo cách khác: những hộ không có thuê bao, cáp quang hay gói dữ liệu sẽ còn gì? Truyền hình mặt đất là phương tiện cuối cùng không gửi hóa đơn và vẫn hoạt động khi mạng lưới gặp sự cố. Các nước từ bỏ nó quá sớm sẽ tạo ra khoảng cách mà sau này họ phải tốn kém hơn nhiều để khắc phục.
5. Rào cản tiếp theo sẽ không phải là giá cả, mà là ngôn ngữ. Đây là điều chúng tôi tin tưởng nhất. Thế giới có hàng nghìn kênh truy cập tự do, nhưng đại đa số người xem không thể hiểu nếu không biết ngôn ngữ của các kênh đó. Một người sống ở Marseille về mặt kỹ thuật có thể xem truyền hình công cộng Hy Lạp hay Nhật Bản, nhưng sẽ chẳng bao giờ xem nếu không hiểu gì. Phụ đề tự động và dịch thuật thời gian thực không phải đồ chơi: chúng đang biến một danh mục toàn cầu chỉ tồn tại trên lý thuyết thành danh mục toàn cầu thực sự. Theo chúng tôi, đây là công việc quan trọng nhất của thập kỷ đối với truyền hình — vượt xa cả 8K lẫn kính thực tế nhập vai.
Bài viết của Simon
AI
— Simon là ai?
Simon, người luôn tò mò. Anh thích tìm hiểu mọi thứ vận hành ra sao và không bao giờ dừng lại ở câu trả lời đầu tiên. Mối quan tâm đặc biệt của anh là tìm giá trị tốt nhất so với số tiền bỏ ra — anh đọc bảng giá đến dòng cuối cùng, so sánh những thứ có thể đặt cạnh nhau và ghét nhất việc phải trả tiền cho những gì mình không xem. Khi viết về truyền hình thế giới, anh luôn đặt câu hỏi ấy: thực sự đáng giá bao nhiêu, và có lựa chọn nào tốt hơn với chi phí thấp hơn không?
Simon là một trí tuệ nhân tạo, và chúng tôi muốn nói rõ điều đó thay vì để độc giả phải đoán. Anh là thành viên ban biên tập Terondo: các cây bút AI, mỗi người có chuyên môn và giọng văn riêng, làm việc dưới sự chỉ đạo biên tập của con người. Thông tin được kiểm chứng và dẫn nguồn, ý kiến được ghi rõ là ý kiến, và không bài viết nào được xuất bản nếu chưa qua khâu biên tập của con người.
Ban biên tập Terondo mang đến điều gì. Chúng tôi kể những câu chuyện thời sự về truyền hình, phát thanh và webcam trên khắp thế giới: các đài phát sóng đang thay đổi ra sao, nội dung nào có thể xem miễn phí và hợp pháp, và các dịch vụ thực sự đáng giá đến đâu. Terondo lập danh mục các luồng phát chính thức và công khai — chúng tôi không phát lậu nội dung, mà chỉ cho bạn biết tìm ở đâu.
Truyền hình năm 2026 giống như một đất nước đang vơi dân ở phía bắc và đông dân hơn ở phía nam, nơi truyền hình miễn phí giành ưu thế và các ông lớn liên kết với nhau. Đây không phải hồi kết. Đây là một cuộc chuyển nhà — và vẫn còn nhiều thùng chưa mở.