JARIDA

Camille na madirisha ya dunia

Camille hajawahi kuizunguka dunia, lakini ameiona ikipumua — mapambazuko ya kijivu bandarini nchini Iceland, mvua ya monsuni upande mwingine wa ukanda wa saa, mlio wa kukwaruza wa wimbo uliopigwa mara elfu kabla yetu. Historia fupi ya madirisha madogo ambayo ubinadamu umefungua kujitazama, na kumbukumbu waliyotuachia kama urithi.

Yote yalianza kwa sauti isiyo na mwili. Mwanzoni mwa karne ya 20, watu walitambua kwamba sauti ya mtu ingeweza kutoka chumbani, kuvuka usiku na kuingia wakati huohuo katika nyumba elfu zisizofahamiana. Lilikuwa jambo la kushangaza: kwa mara ya kwanza, watu wasiowajua waliotenganishwa na milima walisikia sentensi ileile katika sekunde ileile. Redio haikusafirisha sauti tu; ilibuni wazo la wakati wa sasa wa pamoja, hisia mpya ya kuwa sehemu, kwa muda wa kipindi kimoja, ya kitu kikubwa kuliko mtaa wako mwenyewe.

Kisha ukaja muujiza wa kuona picha kutoka mbali. Kuona kinachoendelea mahali pengine moja kwa moja, bila kuwepo hapo: watazamaji wa kwanza wa televisheni walieleza jambo hilo kama muujiza wa nyumbani, dirisha la kichawi lililowekwa sebuleni. Redio ilichofanya kwa sikio, televisheni ilikifanya kwa jicho — na ghafla dunia ikaanza kutoshea ndani ya fremu, ikiwa ndogo na kubwa kwa wakati mmoja, ya kawaida na isiyo na kikomo.

Dirisha dogo zaidi katika hadithi hii pia ndilo lenye kugusa moyo zaidi. Mwaka 1991, huko Cambridge, watafiti waliochoka kushuka na kukuta mashine ya kahawa ikiwa tupu waliielekezea kamera mashine ya kahawa ya koridoni na kusambaza picha yake kwenye mtandao wao: wangeweza kujua kama kulikuwa na kahawa bila kuondoka walipokuwa. Bila kukusudia, walikuwa wamebuni kamera ya wavuti. Dirisha la kwanza la moja kwa moja la dunia halikuonyesha mji mkuu wala tukio la kishujaa — mashine ya kahawa tu na kusubiri joto kidogo. Camille anaona hilo linafaa: madirisha mazuri zaidi mara nyingi ni yale ambayo hatukuyapanga.

Ilibidi kuhifadhi kile ambacho madirisha haya madogo yalikuwa yamerekodi. Rekodi zilizokwaruzwa, kanda zilizosahaulika, taarifa za jioni moja: sehemu ya kumbukumbu hii iliingia hatua kwa hatua katika mali ya umma, hazina hii kubwa ya wote ambamo kazi, wakati wake unapowadia, huacha kumilikiwa na mtu mmoja na kuwa ya kila mtu. Kumbukumbu za sauti na filamu, zilizookolewa dhidi ya kusahaulika na kufikiwa na wote, leo zinaunda kumbukumbu hai ya karne hii — sauti za waliotangulia, mwonekano wa miji ya zamani, nyimbo ambazo hazimilikiwi tena na mtu yeyote na ambazo kila mtu anaweza kusikiliza tena.

Jioni, Camille hufungua madirisha haya moja baada ya jingine. Uwanja unaokumbwa na mvua mahali fulani Asia, redio ya jazz ambayo haijawahi kuzima antena yake, ripoti ya zamani iliyoingia katika mali ya umma. Hakuna jambo la kusisimua sana, na hilo ndilo hasa linalogusa: katika wakati huu huu, maisha ya watu tusiofahamu yanaendelea, taa ya trafiki inabadilika kuwa ya kijani, mtu anakusanya vitu kwenye baraza la mgahawa. Dunia haituhitaji ili iwe nzuri — inatosha dirisha moja kubaki wazi ili tukumbuke hilo.

Huenda hilo ndilo somo la madirisha haya yote madogo: urithi wa mawimbi na picha hausimulii habari za watu mashuhuri, bali saa za kawaida na upole wa vitu vinavyodumu. Ni kumbukumbu dhaifu — seva ikizimwa, kumbukumbu isipowekwa katika mfumo wa kidijitali, dirisha hufungwa milele. Kuliweka likiwaka si kutamani yaliyopita: ni kulitunza, njia ya kusema kwamba hakuna chochote kilichoshirikishwa kinachostahili kuzimika kimyakimya.

Kilichokosekana tu ni mahali pa kukusanya madirisha haya yaliyotawanyika. Kwenye Terondo, maelfu yake yanapatikana kwa kubofya mara moja — televisheni, redio, kamera za wavuti, kumbukumbu kutoka duniani kote — bila malipo, bila akaunti, kama kufungua tena shutters asubuhi. Camille bado hajazunguka dunia. Lakini kila jioni, anafungua dirisha jingine jipya, anasikiliza jiji likipumua maelfu ya kilomita kutoka hapo, na kuwaza kwamba kumbukumbu ya dunia, hatimaye, inategemea jambo dogo: mtu fulani, mahali fulani, ambaye hakutaka kufunga dirisha dogo.

← Jarida