MAGASIN

Si Camille at ang mga bintana ng mundo

Hindi pa nagagawang libutin ni Camille ang Daigdig, gayunma’y nakita niya itong humihinga — isang abuhing bukang-liwayway sa isang daungan sa Iceland, isang buhos ng hanging habagat sa kabilang panig ng sonang-oras, ang garalgal ng isang awiting libo-libong ulit nang pinatugtog bago pa tayo dumating. Maikling kasaysayan ng mga munting bintanang binuksan ng sangkatauhan tungo sa sarili nito, at ng alaalang ipinamana ng mga ito sa atin.

Nagsimula ang lahat sa tinig na walang katawan. Sa pagsisimula ng ika-20 siglo, napagtanto ng mga tao na maaaring lumabas sa isang silid ang pananalita, tumawid sa gabi at makarating sa mismong sandali ring iyon sa libo-libong tahanang hindi magkakakilala. Nakahihilo itong isipin: sa unang pagkakataon, narinig ng mga estrangherong pinaghiwalay ng mga bundok ang iisang pangungusap sa iisang segundo. Hindi lang tunog ang ipinadala ng radyo; nilikha nito ang ideya ng iisang kasalukuyan, ang bagong pakiramdam na kabilang ka, sa loob ng isang programa, sa isang bagay na mas malawak kaysa sa sarili mong kalye.

Pagkatapos ay dumating ang hiwaga ng larawang nakikita mula sa malayo. Makita nang live ang nangyayari sa ibang lugar nang hindi naroroon: itinuring ito ng mga unang manonood ng telebisyon na isang himala sa tahanan, isang mahiwagang bintanang nakalagay sa sala. Ang ginawa ng radyo para sa pandinig ay ginawa ng telebisyon para sa paningin — at biglang nagkasya ang mundo sa isang kuwadro, lumiit at lumawak nang sabay, pamilyar at walang katapusan.

Ang pinakasimple sa mga bintanang ito ang siya ring pinakanakaaantig. Noong 1991, sa Cambridge, nagsawa ang mga mananaliksik na bumaba at makitang walang laman ang coffee maker, kaya itinapat nila rito ang isang kamera sa pasilyo at ipinadala ang larawan sa kanilang network: malalaman nila kung may natitira pang kape nang hindi na kailangang umalis sa puwesto. Hindi man nila sinasadya, katatapos lang nilang likhain ang webcam. Hindi kabisera o pambihirang tagumpay ang ipinakita ng kauna-unahang live window ng mundo — isang coffee maker lamang at paghihintay ng kaunting init. Para kay Camille, tama lang iyon: kadalasan, ang pinakamagagandang bintana ay yaong hindi natin pinagplanuhan.

Kailangang ingatan ang mga nakuhanan ng mga bintanang ito. Gasgas na mga plaka, nakalimutang rolyo ng pelikula, balita sa isang gabi: unti-unting napabilang sa pampublikong pag-aari ang bahagi ng alaalang ito, ang napakalawak na yaman ng lahat kung saan, pagdating ng panahon, hindi na pag-aari ng iisang tao ang mga likha kundi pag-aari na ng lahat. Ang mga arkibo ng tunog at pelikulang iniligtas sa limot at ibinalik sa lahat ay bumubuo ngayon ng buhay na alaala ng siglo — tinig ng mga yumao, ang himig ng mga lungsod noon, mga awiting wala nang nagmamay-ari at muling mapakikinggan ng lahat.

Pagsapit ng gabi, isa-isang binubuksan ni Camille ang mga bintanang ito. Isang plasa sa kung saan mang bahagi ng Asya na hinahagupit ng ulan, isang estasyon ng jazz radio na hindi kailanman pinatay ang antena nito, isang lumang ulat na napabilang sa pampublikong pag-aari. Walang pambihira rito, at iyon mismo ang nakaaantig: sa mismong oras na ito, nagpapatuloy ang buhay ng mga taong hindi natin kilala, nagiging berde ang ilaw-trapiko, may nag-aayos ng terasa. Hindi tayo kailangan ng mundo para maging maganda — sapat nang may isang bintanang manatiling bukas upang maalala natin iyon.

Sapagkat marahil ito ang aral ng lahat ng maliliit na bintanang ito: hindi tungkol sa mga dakilang tao ang salaysay ng pamana ng mga alon at larawan, kundi tungkol sa karaniwang mga oras at sa lambing ng mga bagay na nagtatagal. Marupok ang alaalang ito — pinatay ang isang server, hindi naidigitalisa ang isang arkibo, at tuluyan nang nagsara ang isang bintana. Hindi ito basta paglingon sa nakaraan; pag-aaruga ito, isang paraan ng pagsasabi na walang anumang pinagsaluhan ang nararapat maglaho nang tahimik.

Isang lugar na lang ang kailangan upang pagsama-samahin ang nagkalat na mga bintanang ito. Sa Terondo, libo-libo sa mga ito ang mabubuksan sa isang pindot — telebisyon, radyo, webcam, mga arkibo mula sa buong mundo — libre at walang kailangang account, gaya ng muling pagbubukas ng bintana sa umaga. Hindi pa rin nalilibot ni Camille ang Daigdig. Pero gabi-gabi, binubuksan niya ang panibagong bintana, pinakikinggan ang paghinga ng isang lungsod na libo-libong kilometro ang layo, at naiisip na sa huli, napakaliit na bagay lang ang kailangan upang mabuhay ang alaala ng mundo: may isang tao, sa kung saan, na ayaw magsara ng maliit na bintana.

← Magasin